مجموعه آثار همایش نهج البلاغه و زبان شناسی | رونمایی

مجموعه آثار همایش نهج البلاغه و زبان شناسی | رونمایی

اولین همایش ملی «نهج البلاغه و زبان شناسی»، فرصتی را فراروی اندیشوران و پژوهشگران داخل و خارج از کشور قرار داد تا محصول فکر و تراوش قلم خود را در این هم اندیشی عرضه دارند و با ایده ­های نو و یافته­ های ارزنده، نقش مؤثری در پویایی این همایش و غنای مجموعه آثار آن داشته اند.

مجموعه حاضر شامل ۶ جلد مقالات فارسی و عربی و ۱ جلد چکیده­ های همایش، بخشی از این سعی مشکور را به نمایش می­ گذارد. اگر چه حساسیت بجای داوران ارجمند در پالایش مقالات و کنار نهادن بخشی از مقاله­ های غیر مرتبط یا ناسازگار با شیوه­ نامه نگارش مقاله بر تعداد مقالات منتخب، اثر گذاشت، اما جای خوشوقتی است که ماحصل گزینش نهایی، مجموعه ­ای از مقالات حاوی سخن­ های نو با رویکردی محققانه است که اینک به صورت الکترونیکی به نویسندگان محترم و سایر علاقمندان تقدیم می­ گردد.

با اغتنام فرصت، ضمن ارج نهادن به مشارکت عالمانه نویسندگان مقالات و چکیده ­ها، مراتب سپاس خود را از دست­ اندرکاران ارجمند به ویژه ریاست محترم دانشگاه گیلان و معاونت محترم پژوهشی آن دانشگاه، دبیر محترم همایش جناب آقای دکتر سید محمد رضی مصطفوی­ نیا، دبیر محترم علمی جناب آقای دکتر سید اسماعیل حسینی اجداد نیاکی، دبیر محترم کمیته اجرایی جناب آقای دکتر فرهاد رجبی، اعضای فرهیخته کمیته­ های علمی، داوری و اجرایی همایش و همچنین کارکنان خدوم بخش مجازی و سایت دانشگاه گیلان، ابراز می ­دارم و برای آنان آرزوی توفیق روزافزون دارم و به استمرار همراهی آنان در گام­ های بعدی امیدوارم. همچنین بر خود فرض می دارم تا از دبیرخانه و مجموعه کادر اجرایی موسسه بنیان پویا پژوه اندیشه، که از همان ابتدا پا به پای پژوهشگران با حضور خالصانه و اطلاع رسانی به موقع در سایت موسسه، و صفحات اجتماعی موسسه (اینستاگرام و تلگرام موسسه) سعی کرده، تا در مسیر همایشی علمی، گامهای بروز، به موقع و موثری بردارند. در خاتمه، تشکری خالصانه، از هیئت امنا و اعضای هیئت مدیره موسسه داشته که به منظور کم کردن دغدغه پژوهشگران، با تخصیص حمایت مالی به همایش، موافقت کرده، و در مسیر تحقق رسالت فرهنگی این مجموعه، از تمام ظرفیت خود بهره گرفته و به عنوان حامی مالی و حمایتگر اجرایی، در کنار عزیزان ما در همایش بودند. از خدای قادر متعال خواهانم ثمره مبارک این قدم­ها و قلم­ها را به فضل عمیم خود پذیرا باشد.

لازم به ذکر است که مجموعه آثار همایش به مرور در کتابخانه ملی فیپانویسی شده و تمام مجموعه مقالات در پایگاه ISC نمایه می گردد و همچنین به منظور پاسداشت این قدمهای مبارک، بخش محدودی از مقالات برگزیده در مجله آموزش زبان، ادبیات و زبان شناسی، به چاپ خواهد رسید. لینک مجموعه آثار در همین جا قرار خواهد گرفت. در ذیل چکیده های مجموعه آثار برگزیده همایش به صورت متنی، نمایه می شود:

(در حال بروز رسانی…)

 

 

جایگاه و اهمیت امانتداری در نهج البلاغه

صدیقه آزادی ۱*، فریده اخوان۲

  1. سطح ۳ حوزه، رشته تفسیر علوم قرآن، ۲٫ دکترای تخصصی زبان و ادبیات عربی

ایمیل نویسنده مسئول: s.azade313@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.21

چکیده

بدون شک امانت عبارت است از دارایی و کالایی که به اذن مالک آن یا به اذن شارع مقدس در اختیار غیرمالک آن قرار می‌گیرد. امانتداران در نهج البلاغه شامل سه گروه انبیا، امامان معصوم و مؤمنان می‌باشد و امانت‌ها شامل امانت‌های مادی و معنوی می‌شود. برای امانتداری آثار دنیوی و اخروی فراوانی است که آثار دنیوی آن به دو قسمت فردی و اجتماعی تقسم می‌گردد. آثار دنیوی شامل اموری مانند امنیت فردی، جلب اعتماد، صداقت و راستی، رشد اقتصادی و جلب محبت می‌شود و آثار اخروی امانتداری اموری مانند تکامل ایمان، حب الهی، رستگاری و تقرب به پیامبر (ص) در قیامت را در بر می‌گیرد که این خود باعث تقویت روحیه‌ی امانتداری و در مرحله‌ی بعد انسان در زمره‌ی امانتداران واقعی قرار می‌گیرد. نقطه‌ی مقابل امانتداری، خیانت در امانت است و به معنای مخالفت با حق و پیمان شکنی پنهانی است. این صفت ناپسند اخلاقی باعث شقاوت دنیا و آخرت است. انحراف عقیده، دنیا دوستی و کفر از جمله موانع امانتداری و انگیزه‌ی خیانت در امانت است.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، امانتداری، امام علی (ع)، دنیا.

 

رابطه علم و دین در اسلام از منظر نهج البلاغه

صدیقه آزادی۱

  1. سطح ۳ حوزه، رشته تفسیر علوم قرآن

ایمیل نویسنده مسئول: s.azade313@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.22

چکیده

رابطه علم و دین در اسلام از دیدگاه نهج البلاغه، از جمله مسائل مورد بحث در جهان کنونی است، چرا که از یک سو امروزه علم و دانش موجب ترقی کشورها گردیده و کشوری قدرتمند است که به سلاح علم و دانش مجهز باشد و ملتی که از علم و دانش بی بهره است همواره زیر دست کشورهای قدرتمند است و در نهایت ذلت و خواری دست نیاز به سوی آن‌ها ‌دراز می‌کند و از سوی دیگر اسلام دینی است که برای سعادت و دنیوی و اخروی بشر نازل شده و هرگز خواهان ذلت و خواری نیست. این تحقیق در نهج البلاغه، نظر اسلام را در مورد علم و دانش بیان، و حرکات علمی مسلمین را در قرون اول و عصر حاضر تبیین می‌کند و تفکر جدایی علم از دین را به چالش می‌کشاند. در این پژوهش دانسته می‌شود که از منظر نهج البلاغه، اسلام علم را از دین جدا نمی‌داند و با آن مخالف نیست بلکه با آن هماهنگ است و به فراگیری آن دعوت و تشویق می‌نماید. این امر را خطبه‌ها ‌و حکمت‌های ‌نهج البلاغه که در تایید علم و دانش در منابع اسلامی وجود دارد و عملکرد مسلمین در زمینه ی علوم مختلف به خوبی تایید می‌کند.

واژگان کلیدی: اسلام، نهج البلاغه، رابطه علم و دین.

  

زمامداران و مردم درسیره امام علی (ع)

صدیقه آزادی۱

  1. سطح ۳ حوزه، رشته تفسیر علوم قرآن

ایمیل نویسنده مسئول: s.azade313@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.23

چکیده

 این نوشتار درصدد آن است تا بنیانهای نظری و عملی مفهوم مردم سالاری‌ دینی به عنوان یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران و مفاهیم نوینی که در ادبیات و گفتمان سیاسی کشورمان در سالهای اخیر مطرح شده را مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور مؤلفه‌ها و لوازم تحقق مردم سالاری دینی نظیر تعلق حکومت به مردم و نقش تعیین‌کننده مردم در انتخاب حاکمان با استناد به رهیافت حضرت علی (ع) به مثابه تجسم عینی قرآن و عصاره سنت نبوی تجزیه و تحلیل می‌گردد تا از خلال این مباحث وجوه مردم سالاری دینی آشکار شود.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، حکومت، مردم، زمامدار.

 

اصول متقاعد سازی در کلام امیرالمومنین (ع)

علی اکبر احمدی۱، نورالدین کرمی۲

  1. استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور، ۲٫ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی پیام نور کرمانشاه

ایمیل نویسنده مسئول: Akbar463@yahoo.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.24

چکیده

متقاعد سازی فرایندی است که با توسل به تعقل و احساس در قالب مهارت‌های کلامی و غیرکلامی و رسانه‌ای، ذهنیّت افراد را غالباً جهت تغییر رفتار و وادار کردن آن‌ها به عمل معینی، تحت تأثیر قرار می‌دهد. در اين فرآيند از فنون و شیوه هاي مختلف استفاده می‌شود. از آنجا که در عصر حاضر، اقناعهاي مداوم در ساخت فکر و انديشه انسانی صورت می‌گیرد و تفکر مخاطبان پیوسته در حال جهت دهی در چهارچوب اهداف اقناع کنندگان است، بررسی اين مسأله براساس منابع اسلامی مخصوصاً طبق ديدگاه امام علی (ع) ضروري است. بررسی‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که امام علی (ع) در سخنان خويش از اصول متقاعدسازی مانند: اصل مخاطب محوری، اصل در نظر داشتن ملاکهای دینی، و اصل سادگی و قابل فهم بودن پیامهای اقناعی براي قانع ساختن مخاطب استفاده نموده و با توجه به اينکه هر کدام از اين روشها در جاي خود و به موقع مورد استفاده قرار گرفته اند، نهايت تأثیر خود را بر روي مخاطب داشته اند.

واژگان کلیدی: امام علی (ع)، نهج البلاغه، اقناع، مهارت کلامی

 

مفهوم مدیریت از دیدگاه حضرت علی (ع)

سید عارف اردستانی۱*، بمانعلی دهقان منگآبادی۲

  1. کارشناسی ارشد دانشگاه یزد، ۲٫ دانشیار دانشگاه یزد

ایمیل نویسنده مسئول: Arefardestany68@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.25

چکیده

مدیر در لغت به معنای کسی است که کاری را اداره می‌کند. از منظر اصطلاحی برای مدیریت تعاریف بسیاری ارائه شده که هر کدام از آن ها، مقصود خاصی از آن را بیان می‌کند. مدیریت انسان‌ها ‌و رهبری آن‌ها ‌عبارت است از فن بهتر بسیج کردن و بهتر سامان دادن و بهتر سازمان دادن و بهتر کنترل کردن نیروهای انسانی و به کار بردن آنها؛ انسان‌ها ‌که به صورت اجتماعی زندگی می‌کنند، نیازمند سازماندهی، برنامه ریزی و سیستمی هستند که بتواند آن‌ها ‌را به اهدافشان نزدیک کند. مدیریت و راهکارهای آن و تربیت مدیران لایق از مهم ترین مبانی فکری دینی محسوب می‌شود؛ به همین خاطر ضرورت و اهمیت مدیریت در اسلام تبیین می‌شود. در این مقاله ابتدا مفهوم مدیریت، ضرورت و اهمیت آن در اسلام و زندگی اجتماعی را بیان شده؛ سپس دیدگاه قرآن کریم و نهج البلاغه را در رابطه با مدیریت ذکر می‌شود. از جمله صفات و ویژگی‌هایی از نهج البلاغه گردآوری شده که یک مدیر اسلامی ملزم به رعایت آن‌ها ‌می‌باشد؛ نحوه برخورد، رفتار و بخصوص عملکرد آن‌ها ‌نسبت به مردم، می‌باشد.

واژگان کلیدی: مدیریت اسلامی، امام علی (ع)، نهج البلاغه.

 

معناشناسی بیع در کلام امیرالمومنین(ع)

سیدمحمد اسدی نژاد۱*، سیده مریم اسدی نژاد۲

  1. عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان، ۲٫ عضو هیئت علمی موسسه آموزش عالی احرار

ایمیل نویسنده مسئول: asadinezhad@guilan.ac.ir

نوع پذیرش: مقاله- برگزیده برای ارائه

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.26

چکیده

اصطلاح بیع بیش از ۲۰ بار کلام علی(ع) در نهج البلاغه ذکر شده است. در بسیاری از آیات قرآن کریم برای بیان روابط بین انسان و خدا نیز از اصطلاح بیع استفاده شده است. بیع دراصطلاح فقه و حقوق به طور کلی به معنی مبادله مال بمال تعبیر شده است. بسیاری از تعاریف ارایه شده در مورد بیع که با رویکرد مالی است بیانگر این امر است که بیع دارای دو طرف عقد یعنی بایع و مشتری و دو مورد عقد یعنی مبیع و ثمن است. از طرفی مفهوم و حقیقت بیع دارای حقیقت شرعیه و متشرعه نبوده بلکه حقیقت عرفی داشته است. در این مقاله ضمن بررسی و تطبیق اصطلاح بیع که در کلام علی به کار برده شده با تعریف قانون مدنی وسایر تعاریف فقهی و حقوقی معلوم می‌گردد منظور از بیع در نهج البلاغه همان مفهوم عرفی رایج یعنی مبادله وتبادل و به مفهوم کلی معاوضه کردن بوده است. برای تایید این نظر به تعدادی از آیات قرآن کریم نیز استناد شده است. در این مقاله معلوم شده که هدف از بکارگیری این اصطلاح صرفا بیان این مطلب است که انسان‌ها ‌علی الدوام در حال معامله و مبادله هستند. هر قدمی که بر می‌دارند درحال تجارت و بیع هستند. انسانهای باتقوا بیع و تجارت مربحه انجام می‌دهند اما برخی از افراد در این تجارت به علت غفلت و عدم رعایت حق الله و حق الناس تجارت خسرانی را انجام می‌دهند.

واژگان کلیدی: بیع وشراء، بایع و مشتری، عوض و معوض، معاوضه کردن، سود و زیان.

  

بررسی آواشناختی صفات حروف نامه امیر المومنین(ع) به معاویه

علی اسودی۱، سودابه مظفّری۲، مجتبی نقدی۳*

  1. استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی دانشگاه خوارزمی، ۲٫ استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی دانشگاه خوارزمی، ۳٫ دانشجوی کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی واحد کرج

ایمیل نویسنده مسئول: Mojtabanaghdi0@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.27

چکیده

نهج البلاغه کتابی ارزشمند و با عظمت است؛ یکی از ویژگی‌های ‌این کتاب که آن را از دیگر کتاب‌ها ‌متمایز می‌سازد و به بهترین جلوه‌های ‌تاثیر پذیری از قرآن کریم مبدّل ساخته است، فصاحت و بلاغت موجود درآن است. یکی از انواع بی‌شمار صنایع بلاغی این کتاب، تناسب صفات حروف به کار رفته شده در تعابیر و جملات، با معنا و مفهومی است که به مخاطب القا می‌کند به طوری که می‌بینیم یکایک حروفی که امیر المؤمنین(ع) در بیان خویش استفاده می‌کنند از جهت سبک و سنگین بودن، درشت و نازک بودن و… کاملا با معنایی که اراده می‌کنند هماهنگ است و این خود نمونه‌ای بر اعجاز و بی‌بدیل بودن کلام آن بزرگوار است. در این بررسی به منظور به نمایش گذاشتن نمونه‌ای از این تناسب در لفظ و معنا نامه ششم نهج البلاغه که یکی از خطاب‌های ‌امیر المومنین به معاویه می‌باشد انتخاب شده است و در مورد ارتباط معنایی نهفته در صفات اصلی و فرعی حروف الفبا با مفهوم عبارت‌های ‌نامه مطالبی عنوان شده است.در اینجا لازم است ذکر کنیم که این دلالت‌های ‌معنایی از صفات حروف، از کتب مختلفی استخراج شده است. مهم ترین نتیجه ی این مقاله کشف نمونه‌ای از پیوند عمیق معانی صفات حروف با معانی جملات گهر بار امام علی(ع) است که با استفاده از مبنای اصول و مبانی علم آواشناسی مورد بررسی قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، آواشناسی، واج‌شناسی، دلالت‌های ‌معنایی، صفات حروف.

 

 

تقييم ترجمة الرسالة ۳۱ لنهج البلاغة؛ من منظار نظام الخطاب العاطفي في علم العلامات والدلالة للنصوص الدينية الأدبية

سیامک اصغرپور۱*

  1. طالب الدکتوراه في قسم اللغة العربية وآدابها، کلية اللغات الأجنبية، جامعة أصفهان.

ایمیل نویسنده مسئول: s.asgharpour@fgn.ui.ac.ir

نوع پذیرش: مقاله- برگزیده برای ارائه

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.29

الملخص

إن اللاقرار المعنوي للمفردات من إحدی الخصائص الهامة للنصوص الدينية الأدبية، بمعنی أن مفردات هذه النصوص لاتزال في اللاقرارية لاجتياز الحدود المعنوية التي فرضت عليها المعاجم والقواميس. يمکن التعبير عن هذه العملية باجتياز المعنی الثابت وصولا إلی المعاني المتذبذبة، الأمر الذي سيزيد من التأثير لمثل هذه النصوص في المتلقين أکثر فأکثر. هذه الخصيصة واضحة في الرسالة ۳۱ لنهج البلاغة و من المتوقع تزويد ترجمتها ببعض من هذه الخصائص علی الأقل ومن قبل المترجم. يستلزم هذا الأمر الآليات المماثلة الفعالة في اللغة الهدف. وبالتالي لا بد من أخذ العناصر اللغوية المتعلقة بتحليل النصوص ونظرياتها المقترحة بعين الاعتبار لأجل التطرق إلی هذه المؤشرات في النص المصدر وفي إطار محدد منظم أولا وتناولها في النص الهدف ثانية. هذا ومن إحدی النظريات المنظمة المقترحة التي لها تطبيق هام في تحليل النصوص يمکننا الإشارة إلی نظام الخطاب العاطفي في علم العلامات والدلالة. لقد عالجت المقالة الخطاب الحاکم علی الرسالة ۳۱ لنهج البلاغة کنص ديني أدبي وترجمته معتمدة علی المنهج الوصفي التحليلي في النظرية المذکورة وتدل نتیجتها علی أن المعنی في تصريحات الإمام علي (ع) قد امتزج بالمؤشرات والأدوات المثيرة للعواطف والمشاعر ومنها توظيف البنی الخطابية والتأکيد والتکرار للأوزان والترادف والتضاد والتناسب اللفظي والتي تمت ترجمتها في الترجمتين المنثورتين أکثر وضوحا وأفضل منها في الترجمة المنظومة.

الکلمات الرئيسة: الترجمة، علم العلامات والدلالة، نهج البلاغة، الرسالة ۳۱٫

 

 

فلسفه دعا در نهج البلاغه

مریم اصغری چیرانی ۱، مهدی نیک خواه ذولپرانی۲*

  1. سطح ۲حوزه علمیه فاطمه (س) صومعه سرا، ۲٫ سطح ۲ حوزه

ایمیل نویسنده مسئول: mahdinikkhah7575@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.30

چکیده

 بدون شک دعا جزء جدا نشدنی از حیات بشر است، دعا روح عبادات الهی است و به طور کلی انسان بر اثر دعا اوج بندگی خود را نشان می‌دهد. دعا و نیایش امری فطری وضروری است به گونه ای که خداوند بندگان را به آن دستور داده است. اهمیت و ارزش دعا وتاثیرات آن در زندگی دنیا وآخرت به قدری واضح است که حتی دانشمندان غیر مسلمان به این نتیجه رسیده اند که دعا و نیایش دافع بلاهای روحی و جسمی است. پیامبر(ص) و ائمه معصومین علیهم السلام با الهام از آیات الهی نیایش‌هایی را با مضامین عالی ساخته‌اند به گونه‌ای که در سراسر جهان گسترده شده است. حضرت علی (ع) که الگوی یک انسان کامل است نه تنها جایگاه بلند دعا وآداب وشرایط آن در نهج البلاغه را تبیین کرده است بلکه مضامین دعا‌ها ‌مانند دعای موجود در نهج البلاغه و دعای کمیل، ما را با شیوه سخن گفتن با خدا آشنا می‌کند از این رو در این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی به علل و عوامل تاثیرگذاری فلسفه دعا در نهج البلاغه و آداب دعا می‌پردازیم.

واژگان کلیدی: دعا، عبادت الهی، حضرت علی(ع)، نهج البلاغه

عوامل مؤثر در سرنوشت جامعه (شرح خطبه ۸۸ نهج البلاغه)

فاطمه امین‌پور۱*

  1. كارشناسي ارشد جامعه شناسي، سطح دو حوزه، مدرسه علميه حضرت زينب(س) شهرستان آران و بيدگل

ایمیل نویسنده مسئول: faminpoor@yahoo.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.31

چکیده

خداوند برای هر یک از جوامع از ابتدای تاریخ تا به حال سرنوشتی را رقم زده و در این سرنوشت از قوانین و سنت‌هایی استفاده می‌کند. آنچه خداوند در تعیین سرنوشت بشری در نظر دارد، متناسب با گروه‌ها و اقشار مختلف اجتماعی است و از این‌رو عوامل متفاوتی بر تعیین سرنوشت انسان تأثیرگذار است. بنابراین مقاله حاضر به عوامل مؤثر در سرنوشت جامعه در خطبه ۸۸ نهج البلاغه می‌پردازد و سعی دارد راهکارهایی را بدین منظور به جامعه بشری توصیه نماید. آنچه در هلاکت انسان و افراد جامعه بشری نقش دارد، دورافتادن از هدف حیات و فلسفه آفرینش است. گروهی با ظلم و ستم حتی با وجود مهلتی که به آنها داده می‌شود ممکن است راه سعادت را بر خود ببندند و مسیر نابودی را در پیش گیرند و گروهی نیز با عبرت نگرفتن، غفلت و از آن بدتر خودرأیی و خودمحوری از این هدف دورافتاده، وحی الهی را که در واقع به منظور معرفی حکمت آفرینش و وحدت قلوب انسان‌ها پدید آمده است نادیده بگیرند. این گروه نیز مستبدانه و خودمحور به اختلاف با یکدیگر روی آورده و مسیر نابودی و هلاکت خویش را رقم می‌زنند.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، خطبه ۸۸، سرنوشت آدمی، خودرأیی، عبرت.

واکاوی مدارا در سیره تربیتی – سیاسی امام علی (ع)

هاشم انديشه ۱*، احمدعابدی۲، حسین شریف عسگری۳

  1. دانشجوی دکترا دانشکده اصول الدین قم ۲٫ دانشیار و استاد دانشگاه قم ۳٫ هیات علمی و استادیار دانشگاه اصول الدین قم

ایمیل نویسنده مسئول: hashem.andisheh@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.32

چکیده

مدارا يكي از ویژگی‌های برتر آدمی است. كه خداوند متعال اين شاخصه را در قرآن کریم با عنوان برکت و رافت خود معرفی کرده است. مدارا به‌عنوان یک شاخصه برتر اخلاقی وتربیتی كه داراي تأثیر مهمی در حیطه اخلاق فردي و اجتماعي و تربیتی است از پایه‌هایی است كه در پیشرفت و تعالی ارتباط انسان با ديگر افراد، اثر ژرفى دارد و رعایت آن برای آسایش عمومی اجتماع ضروری دارد. این شاخصه بسیاری از فضایل را در داخل خود نهاده است مانند خضوع و خشوع، دیگر دوستي، صبر و خویشتن‌داری، کظم غیظ، عدم کینه‌توزی، دوري از خشم، عدم جنگ‌جویی، دوری از دشنام‌گویی، سهل گيري و…، مدارا به معناي لطف و تساهل و نرمی و در لغت به معنای دوری از درگیری با فردی به خاطر شر او. این فضایل اخلاقی وتربیتی نمونه‌ای از صفاتی است که انسان را در دنیا و آخرت به رتبه‌های والا و درجات ارزشمند می‌رساند. مدارا جایگاه بسیار مهمی در حیات خانواده و اجتماع آدمی دارد. زنـدگـى پر از مشکلاتی است که آدمی با آن درگیر مى‌شود. اگر آدمی با مردم مدارا نکند و در سختی‌ها و ناگواری‌ها، با دیگر افراد با عصبانیت و خشم رفتار کند، هـم بـه اعتماد اجـتـمـاعـى و هـم بـه صحت تربیتی و اخلاقى خود ضربه خواهد زد. در این مقاله از روش کتابخانه‌ای بهره برده شده است و درنتیجه به حیطه‌های مختلف مدارا در سیره تربیتی – سیاسی امام علی (علیه‌السلام) پرداخته‌شده است.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، امام علی (ع)، سیره تربیتی سیاسی، رفتار با دشمنان.

 

 

تحلیل گفتمان خطبه امام علی (ع) و حضرت زینب (س)؛ مطالعه موردی مذمت مردم کوفه

زری انصاری نیا ۱، مریم میرزاخانی۲*

  1. دانش آموخته دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه الزهراء تهران ۲٫ دانشجوی زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

ایمیل نویسنده مسئول: Maryam.mirzakhani92@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.33

چکیده

 گفتمان (discourse) به‌طورکلی به بافت زبان در مراحل بالاتر از جمله اطلاق می‌شود. تحلیل گفتمان، یکی از ابزارها‌ی تحلیل متون ادبی است که ارتباط بین ساختارها‌ی‌ گفتمان‌مدار و دیدگاه‌ها‌ی اجتماعی حاکم بر تولید گفتمان را بررسی می‌کند، گفتمان پدیده‌ای زبانی است که در اثر ارتباط تولید می‌شود و نوع آن متأثر از موقعیت است. بنابر تحلیل گفتمان، رابطه زبان و ایدئولوژي رابطه‌اي دو سویه است و در وراي ظاهر گفتمان، معانی زیادي قابل دستیابی است. بسترهاي حاکم و شرایط محیطی در کنار افکار و ایدئولوژی گوینده می‌تواند نقش بسزایی را در شکل گیری یک گفتمان تأثیرگذار، ایفا نماید. در این بحث، کوشش شده با توجه به رویکردهای زبانی که در مضمون خطبه‌ها هست، به رفتارشناسی مردم کوفه و خصلت آنان که موجب شکل گیری این گفتمان گردیده، اشاره شود. پژوهش حاضر با روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و نیز با استفاده از رویکردهای زبانی در تحلیل گفتمان، به تحلیل تطبیقی خطبه‌ها می‌پردازد. از جمله نتایجی که پژوهش حاضر به آن دست یافته عبارت است از: پربسامدترین ابزار زبانی که در برجسته‌سازی و نفاق و مکر و حیله کوفیان در خطبه امام علی (ع) و دختر گرامیشان حضرت زینب (س) دیده می‌شود در زمینه‌های بینامتنیت قرآنی و استعاره تمثیلیه و تشبیه تجلی یافته است.

واژگان کلیدی: تحلیل گفتمان، امام علی (ع)، حضرت زینب (س)، دلالتهای زبانی

 

 

اخلاق اجتماعی از منظر سیره علوی

موسی ابراهیمی ۱

  1. کارشناسی ارشد رشته علوم قران و حدیث دانشگاه خوارزمی تهران

ایمیل نویسنده مسئول: Musa.ebrahimi71@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.34

چکیده

حضرات معصومین(ع) و به ویژه امیرالمومنین(ع) همواره در طول زندگی خود بر اجتماعی بودن مردم و چگونگی رابطه آنان با همدیگر تأکید کرده و همواره بر این امر تکیه داشتند که کسی که به انزوا و گوشه گیری از جامعه روی آورد، بسیاری از فضایل و دستاوردهای حاصل از اخلاق اجتماعی با مردم را از دست خواهد داد. امام علی(ع) برای بیان این مهم همواره با خطاب‌های مصلحانه، سعی در بهبود اخلاق اجتماعی برای برقراری روابط شایسته بین آحاد جامعه داشته است. در این مجال با هدف بیان اصول اخلاق اجتماعی امیرالمومنین(ع) و کنکاش برخورد امام (ع) با اقشار جامعه، سعی بر آن شده تا شناخت بهتری از سیره علوی در بُعد روابط و اخلاق اجتماعی ارائه گردد. این نوشتار به اعتبار ماهیت و روش، توصیفی و تحلیلی است لذا اقتباس اطلاعات گردآوری شده از منابع با تحلیل‌ها ‌و بررسی‌های ‌لازم همراه بوده است.

واژگان کلیدی: اخلاق اجتماعی، امام علی(ع)، جامعه، مردم

 

 

علل پیشرفت جامعه از دیدگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه

نیره اسحاقی ۱

  1. کارشناسی ارشد علوم قرآنی؛ دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم

ایمیل نویسنده مسئول: Eshaghi1441@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله- برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.35

چکیده

امروزه در این که ضروری است انسان زندگی اجتماعی داشته باشد، جای هیچ تردیدی نیست. لازم است انسان‌ها برای تامین همه‌ی نیازهای خویش با یکدیگر زندگی جمعی داشته باشند. از آنجا که اسلام دینی کامل است که برای هر بخشی اززندگی انسان برنامه دارد؛ از این رو با مراجعه به منابع اسلامی می‌توان به عوامل زمینه ساز پیشرفت جامعه دست یافت. کتاب گرانسنگ نهج البلاغه یکی از این منابع غنی است. در این نوشتار به روش توصیفی به بررسی و شناخت مولفه‌های پیشرفت جامعه از دیدگاه امام علی(ع) پرداخته می‌شود. امام علی(ع) در خطابه‌های گوناگون خویش به تناسب مخاطب و زمان و مکان عوامل زیر را موجب رشد هر چه بیشتر جامعه‌ مطرح نموده‌اند؛ وحدت و همدلی، برخورداری از رهبری لایق و آگاه، رعایت حقوق متقابل رهبر و مردم، پرهیز از اختلاف و تفرقه، امانتداری، سازندگی اجتماعی، دشمن شناسی، عمل به مسئولیت اجتماعی، استقامت و پایداری، تدبیر در حالات گذشتگان، عبرتآموزی از گذشتگان، تلاش در جهت اصلاح جامعه.

وازگان کلیدی: جامعه، امام علی(ع)، نهج البلاغه، پیشرفت و توسعه.

 

 

بازجُست تأثیر اندیشه‌های دینی نهج‌البلاغه بر آثار ادبی جورج شکور

محمدرضا اسلامی۱، حمید ایمانی۲*

  1. استادیار گروه زبان و ادبیات عربی.دانشگاه شهید مدنی آذربایجان ۲٫ دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات عربی.دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

ایمیل نویسنده مسئول: imanih981@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.36

چکیده

ادبیات عرب پس از قرآن کریم – که با کلام بشر قابل مقایسه نیست بیش و پیش از هر عامل دیگر به نهج البلاغه مدیون و از آن متأثر است. این حقیقت را نه مسلمانان و شیعیان، بلکه حتی ادیبان مسیحی عرب به صراحت بازگو می‌کنند و به آن اذعان دارند. اساس اندیشه‌های دینی و در این میان نهج البلاغه و جریان یافتن مولفه‌های آن در وجود انسان‌ها و زندگی‌شان و در معناسازی‌های کلامی و متنی، نشان از پیچیدگی‌ها و چالش‌های عمیق ذهنی آفرینندگان اثر، طنین انداز اسلوب و ساختار عظیم و غنی متن اثرگذار (نهج‌البلاغه) هست. گرایش به دین اسلام و ستودن الگو و ارزش‌های آن قطعاً گرایش فراطبیعی شاعر مسیحی لبنان، جورج شکور محسوب می‌شود که پژواک اندیشه‌ای ناب در هستی را در هیئت مفاهیم باارزش دینی رخ نموده است. معانی ژرف بیان شده در اشعار دینی این شاعر به همراه صنایع بدیعی و شگردهای بلاغی در قالبی ارزشمند و بدیع، دربردارنده ارادت به خاندان هدایت و دین اسلام است. به تصویر کشیدن معانی بلند دینی نهج‌البلاغه در ادبیات شورانگیز و پرمحتوای شعر این شاعرمسیحی منسب، بخشی از نتایج پژوهش حاضر است.

واژگان کلیدی: جورج شکور، اندیشه‌های دینی، نهج‌البلاغه.

 

 

درآمدی تحلیلی بر مفهوم کلمة”رجال”در قرآن و نهج البلاغه

محمدرضا اسلامی۱، رویا بدخشان ۲*، سکینه عبدلی ۳

  1. استادیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. ایران. تبریز ۲٫ دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. ایران. تبریز ۳٫ دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. ایران. تبریز

ایمیل نویسنده مسئول: badakhshan.roya@yahoo.com 

نوع پذیرش: مقاله- برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.37

چکیده   

 کلمه رجال یکی از واژگان مهم و کلیدی در قرآن و نهج البلاغه به شمار می‌آید که بارها در این دو کتاب مقدس، تکرار شده و در مفاهیم متفاوتی نمود یافته که از جمله، لفظ رجال در مقابل لا رجال؛ یعنی مردان در مقابل نامردان است. پژوهش حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر آیات قرآن و خطبه‌های نهج البلاغه به بررسی لفظ رجال و استنباط معانی مختلف آن پرداخته، دستاورد آن مبین این است که با توجه به گسترده وسیع دلالت‌های این لفظ در دو منبع عظیم قرآن و نهج البلاغه و جهت پرهیز از اطناب، منتخباتی از آن منبع‌ها به صورت گزینشی مورد تحقیق قرار گرفت و روشن گردید که معنا و مفهوم لفظ رجال در بعضی موارد، مکمل و در تأیید یکدیگرند و در برخی مواقع، با توجه به شرایط زمانی و مکانی، متفاوت هستند؛ بدین معنا که لفظ رجال در برخی از آیات قرآن و نهج البلاغه به دلیل وجود قرینه، فقط به جنس مذکر اشاره دارد و در برخی دیگر به معنای اشخاص و کسان یعنی زنان و مردان مراد است و از همه مهمتر، به معنای مردان شبیه به مرد است که از حمیت و غیرت مردانگی برخوردار نیستند.

واژگان کلیدی: قرآن کریم، نهج البلاغه، مفهوم شناسی، واژه رجال.

 

 

نقد و بررسی ترجمه‌ی نهج البلاغه بر اساس نظریه‌ی آنتوان برمن؛ مطالعه موردی: ترجمه‌ی موسوی گرمارودی

حسن اسماعیل زاده۱، رعنا فرهادی۲*، لیلا خیراللهی۳

  1. . استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، ۲٫ دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان ۳٫ دانشجوی کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

ایمیل نویسنده مسئول: farhadirana95@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله- برگزیده برای ارائه

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.38

چکیده

آنتوان برمن یکی از نظریه‌پردازان مبدأگرای معاصر، سیستم تحریف متن را برای ارزیابی و سنجش ترجمه و بازخوانی ناهمسانی میان ترجمه و متن مبدأ قرار می‌دهد. برمن از این رهگذر وفاداری در ترجمه را همواره معیار کار خویش قرار داده و معتقد است در ترجمه باید به متن مبدأ وفادار بود، لذا پژوهش حاضر درصدد است با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی، بخش‌هایی از ترجمه‌ی نهج‌البلاغه گرمارودی را براساس چهار مورد از عوامل تحریف متن در نظریه‌ی آنتوان برمن از جمله، عقلایی سازی، شفاف‌سازی، اطناب کلام و آراسته سازی، مورد نقد و بررسی قرار می دهد تا عملکرد و میزان وفاداری مترجم نسبت به متن مبدأ تعیین گردد. دستاورد پژوهش مبین این است که گرمارودی در ترجمه‌ی خویش، در زمینه شفاف‌سازی و اطناب کلام بنا بر نظریه‌ی برمن سبب تحریف متن گشته است، و در مؤلفه‌ی عقلایی سازی؛ بنا بر ضرورت ساختار زبان مقصد، دستخوش تغییرات لازم نسبت به متن اصلی شده؛ این امر گرچه از دیدگاه برمن تحریف متن محسوب می‌گردد اما از دیگر سو، جزء ملزومات یک ترجمه‌ی سلیس و روان به حساب می‌آید. درباره عملکرد مترجم در رابطه با مؤلفه‌ی آراسته‌سازی هم می‌توان گفت که تا حد امکان به ظرافت و زیبایی‌های متن اصلی پایبند بوده است.

واژگان کلیدی: نقد ترجمه، نهج‌البلاغه، موسوی گرمارودی، آنتوان برمن.

مدیریت زمان از دیدگاه امام علی(ع)

مرجان افتخاری راد ۱

  1. معاون آموزش حوزه علمیه رضوانشهر

ایمیل نویسنده مسئول: m.eftekhari@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.39

چکیده

از جمله اهداف اساسی و مهم انسانها بهره گیری از زندگی و رسیدن به موفقیت است. یکی از مهمترین گام‌ها ‌در این راستا تسلط بر زمان و مدیریت صحیح آن می‌باشد. لذا مدیریت زمان از مباحث مهم و مطرح مدیریت می‌باشد، در حالی که اغلب مردم طبق آنچه می‌دانند عمل نمی‌کنند، بلکه طبق عادت‌های ‌خود رفتار می‌کنند و از آنجا که بیشتر عادت‌های ‌ما در دوران خردسالی شکل می‌گیرد لذا جایگزین کردن عادت‌های ‌درست سخت می‌شود. زیرا انسان بهره ی عادت‌های ‌خویش است و طبق عادات و منش خویش رفتار می‌کنند. دانشمندان علم مدیریت برای استفاده بهینه از زمان اصولی را شناسایی کرده اند و آسیب‌های ‌تهدید کننده آن را ارائه داده اند. در اسلام نیز توجه خاصی به این موضوع شده و در آموزه‌های ‌دینی، مسلمانان توصیه شده اند تا برای رسیدن به کمال و سعادت ابدی از بطالت در عمر پرهیز کرده و بر چگونگی گذراندن عمر گرانمایه خود نظارت داشته باشند. این نوشتار با روش تحقیق تحلیلی – توصیفی و با مراجعه به منابع کتابخانه ای، به بررسی مدیریت زمان پرداخته شده و یکی از نتایج مدیریت درست زمان بوجود آمدن دوراندیشی در فردی می‌باشد. در این مقاله به بررسی دیدگاه‌های ‌امام علی (ع) در مورد روش‌های ‌مدیریت صحیح زمان و عوامل آسیب رسان آن پرداخته شده است.

واژگان کلیدی: اصول مدیریت، زمان، آسیب شناسی، امام علی (ع)

 

 

کنکاشی در ريشه‌ها ‌و ماهیت فتنه‏ در ایام حکومت امام علی (ع)

محمدحسن الهی زاده۱، فاطمه اربابی کرقند۲*

  1. دانشیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند،
  2. کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث و دبیر آموزش و پرورش شهرستان قائن

ایمیل نویسنده مسئول: f.arbabi38@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله- برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.40

چکیده

در دوران خلیفه سوم و بویژه از سال ۳۰ هجری به بعد اوضاع جامعه اسلامی آشفته شد و شبهات و فتنه‌ها نمودار گردید. این اوضاع در روزگار حکومت امام علی (ع) اوج گرفت و نافرمانی‌های سیاسی(قاعدین)، کینه‌های فردی و قبیله‌ای و نهایتا جنگ‌های داخلی(جمل، صفین، نهروان) جای اطاعت، همدلی و صلح و آرامش را گرفت. با توجه به اینکه علی(ع)، از نظر مسلمانان نزدیک‌ترین شخص به رسول خدا(ص) و سرشناس‌ترین مسلمانان از لحاظ سابقه و علم و عمل بود و با اجماع عمومی مسلمانان نیز به خلافت رسید، این سوال وجود دارد که چرا این فتنه‌ها بروز کرد و ریشه‌های آن چه بود؟ این مقاله با بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر تاریخی و نیز کلام امام(ع)، در صدد پاسخ به این سوال برآمده‌ است. به نظر نگارندگان ریشه‌های بروز فتنه را باید در دوران بیست و‌ پنج‌ساله پس از رحلت پیامبر(ص) و ماهیت آن را در دوری مسلمانان از اسلام راستین جست‌وجو نمود.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، ریشههای فتنه، شبهه، حکومت امام علی(ع).

عقد وقف در فقه و حقوق و کلام حضرت علی (ع) در نهج البلاغه

اکبر ایمان پور کرنق۱

  1. دکترای حقوق خصوصی- استادیار دانشگاه گیلان

ایمیل نویسنده مسئول: a.imanpoor@guilan.ac.ir

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.41

چکیده

در جوامع بشری، از دیر باز، برخی از انسانها علاقه مند بودند و هستند به دلایل متعدد از جمله انگیزه‌های ‌خداپسندانه یا انساندوستانه برای هموطنان یا افراد خاص اقدامات مثبتی انجام دهند و این امر از نظر حقوقی مورد توجه حقوقدانان در تمام اعصار قرار گرفته و آنان قالب وقف، شرایط و احکام و آثاری برای آن تعیین نمودند. در فقه و حقوق ایران نیز وقف است که اشخاص بواسطه آن می‌توانند امور خیر و بر و نیکی را انجام دهند که این امر مورد توجه اسلام و مسلمانان واقعی مخصوصا پیامبر (ص) و حضرت علی(ع) قرار گرفته است این مقاله به بررسی آن از نگاه حضرت امیر (ع) می‌پردازد.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، وقف، فقه و حقوق، حبس، تسبیل

 

 

فقر و مدل فقر زدایی در آموزه‌ها ‌وسیره امیر المومنین علی (ع)

زهرا ایمانی خوشخو۱

  1. دکتری دانشگاه واحد یادگار امام خمینی (ره) تهران، از اساتید دانشگاه علمی کاربردی

ایمیل نویسنده مسئول: modarresan.arabi@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.42

چکیده

از دیدگاه امير المؤمنين علی (ع)، می‌بایست از فقر و تنگدستی به خداوند، که سرچشمه همه ثروتها و قدرتها است، پناه برد و از نيروهای خدایی که در وجود انسان نهاده شده، کمک جست، چرا که فقر موجب شكست دین و نابودی ایمان و سبب سرگردانی عقل و خرد و پيدایش کينه و دشمنی می‌شود. راه مبارزه با فقر در اسلام، ایجاد یک نظام اقتصادی سالم و ادای حقوق واجبی است که به عنوان حق مستمندان بر توانگران تعيين شده است؛ از بين بردن شكاف طبقاتی و اجرای دقيق عدالت اجتماعی نيز از وظایف حكومت اسلامی در ریشه کنی فقر از جامعه به شمار آمده است. لذا با استناد به سخنان گوهر بار امام علی (ع)، در نهج البلاغه، نقص عقل و دین، ناتوانی، غربت و ذلت را که پيامد فقر در جوامع انسانی است و علل و عوامل این پدیده اجتماعی را مورد بررسی قرار داده و با روش توصيفی، تحليلی راه‌های ‌مبارزه با فقر در دو بعد فردی و اجتماعی را بيان می‌شود.

 واژگان کلیدی: امام علی (ع)، فقر، غنا، فقير، فقر زدایی.

بررسی کارکردی و دلالی حروف عطف در نهج البلاغه

عسگربابازاده اقدم۱*، ابولفضل رحمانی۲

  1. استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم
  2. دانش آموخته دکتری زبان وادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا همدان

ایمیل نویسنده مسئول: askar.babazadeh@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.43

چکیده

حروف عطف یکی از انواع حروف پرکاربرد در نهج البلاغه است. این حروف در نهج البلاغه برای ارتباط دادن جمله‌ها ‌و عبارتها به کار رفته اند. این مقاله به روش توصیفی –تحلیلی به بررسی دلالی و کارکردی حروف عطف در نهج البلاغه پرداخته و حاصل این پژوهش حاکی از این است که از بین حروف عطف سه حرف (واو، فاء و ثمّ) نسبت به سایر حروف عطف کاربردی زیادی در نهج البلاغه داشته اند و سه حرف (بل، لکن و لا) از کاربرد کمتری برخوردارند، حرف «واو» برای مطلق جمع کردن،«فاء» برای ترتیب و تعقیب، «ثمّ» ترتیب با تراخی، «حتّی» برای غایت، «أو» برای دلالت بر دو چیز، «بل» برای اضراب و «لکن» برای استدراک به کار می‌رود.

واژگان کلیدی: دلالت معنایی، حروف عطف، نهج البلاغه.

تاثیرپذیری عرفان و تصوف (با تاکید بر فتوت) از نهج البلاغه

فرزانه باخدای رودی۱

  1. مدرس دانشگاه پیام نور مشهد، کارشناس ارشد الهیات و معارف اسلامی

ایمیل نویسنده مسئول: farzanebakhoda@yahoo.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.45

چکیده

شخصیت و کلام ممتاز حضرت علی(ع) باعث شده تا بسیاری از افراد و مسلک‌ها، در زمینه‌های مختلف از آبشخورِ این دریای معرفت بهرمند باشند. یکی از راه‌های شناخت تأثیر و بهره‌مندی از شخصیت و کلام غنی آن حضرت، بررسی آیین فتوت به عنوان مسلکی اخلاقی- اجتماعی در عرفان اسلامی است. آیین جوانمردی و مردانگی که آیینی ایرانی است با مراعات اصول اخلاقی و انسانی خاص، از دیرباز در ایران باستان وجود داشته و منادی برابری و برادری و راستی و درستی بود، بعد از اسلام نیز این آیین نه تنها از بین نرفت بلکه با پذیرفتن دین جدید بسیاری از اصول خود را با دین اسلام وفق داده و آیین «فتّوت» را به ارمغان آورد. با بررسی این آیین از طریق فتوت نامه‌ها و رسایل جوانمردان و نیز بررسی گروههای جوانمردی همچون اهل زورخانه و اصناف به یک سلسله از مبانی و اصول اخلاقی خاص جوانمردان بر می‌خوریم که بسیاری از این اصول را، وامدار کلام غنی حضرت علی(ع) می‌باشند. زیرا این جوانمردان شخصیت حضرت علی (ع) را به عنوان بهترین پیشوا و رهبر خود پذیرفته و از کلام آن حضرت که سرشار از جوانمردی، مردانگی، وفای به عهد، ایثار و راستی و درستی و… است، بهرمند شده‌اند. بنابراین در این مقاله سعی می‌شود تا با روش تاریخی – تحلیلی و کتابخانه ای به جایگاه و تأثیر کلام و معارف حضرت علی(ع) در آیین فتوت پرداخته که خود نشان دهنده جامعیت کلام حضرت علی و بهره‌مندی این نوع عرفان از کلام و شخصیت ایشان است.

واژگان کلیدی: حضرت علی (ع)، فتوت، نهج البلاغه، عرفان.

بررسی شاخص‌های ‌تربیتی نامه ۳۱ نهج البلاغه در توسعه زیرساخت سبک زندگی اسلامی

 محمدرضا باغبان زاده امشه۱

  1. استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه معارف دانشگاه گیلان

ایمیل نویسنده مسئول: baghbanzadeh@guilan.ac.ir

نوع پذیرش: مقاله – برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.46

چکیده

در اندیشه امام علی (ع)، تنها شخصیت بی‌بدیل رسول خداست که شایسته تأسی جستن است و با آن، محاسن و معایب دنیا قابلیت تشخیص دارد. کسی که زندگی او بر اساس این تأسی باشد، بی‌شک حیات او مبتنی بر سبک زندگی اسلامی است و سرآغاز تشکیل یک زندگی مبتنی بر سبک اسلامی، منوط بر تربیت درست است. از این‌رو به باور امام علی (ع) توجه به تربیت اخلاقی، از روزهای آغازین زندگی یک انسان، سنگ بنای زندگی مبتنی بر سبک زندگی اسلامی را رقم‌زده و برای فرزند، سعادت دنیا و آخرت را به بار می‌آورد.  بنابراین هدف اصلی از پژوهش در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه، بررسی و تحلیل مهم‌ترین شاخص‌های تربیت اخلاقی فرزند از دیدگاه مولا علی (ع) است. ایشان در سفارش به فرزند خویش، فراگیری آموزه‌های اخلاقی از قبیل، حکمت، یقین، تقوا، صبر و میانه‌روی را گوشزد نموده است. اصل مبنای تفکر امام (ع) در این نامه، ریشه دواندن مفاهیم اخلاقی در تربیت فرزند، بیان عبرت‌آموزی و فراگیری تجربه گذشتگان، آبادی قلب و روح با یاد خدا و التزام به‌فرمان الهی است. چراکه قلب جوان به‌عنوان شگفت‌انگیزترین عضو انسانی، همانند زمین حاصلخیزی است که هر چیزی در آن کاشته و مورد پرورش قرار گیرد، همان برداشت خواهد شد.

واژگان کلیدی: امام علی (ع)، نهج‌البلاغه، سبک زندگی اسلامی، تربیت فرزند

منزلت زن از دیدگاه نهج البلاغه

عاطفه بالائی۱*، شیرین پور۲

  1. حوزه علمیه صدیقه الکبری, شهرستان تالش، سطح ۲، پایه سوم

ایمیل نویسنده مسئول: ferdousighader@yahoo.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.48

چکیده

در طول تاریخ کمتر موضوعی در بین موضوعات فرهنگی و اجتماعی به اندازه «شخصیت زن» مورد هجوم و تفسیرهای متفاوت قرا گرفته است. یکی از منابعی که از دیرباز به مسأله زن و حقوق و جایگاه او پرداخته است کلام امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه می‌باشد. این مقاله برآن است که با مراجعه به این منبع به بررسی جایگاه ومنزلت زن پرداخته و با تحلیل خطبه ۸۰ نهج البلاغه شبهاتی را که در این زمینه از تمسک به ظاهر کلام حضرت به وجود آمده و زن را موجودی ناقص العقل، ناقص الایمان و… خوانده را بررسی کند؛ تا ثابت شود که ایشان علی رغم سنت جاهلیت، به شخصیت و مقام زن احترام بسیار ‌گذاشته و به احیاي حقوق زن از جمله سیاسی، اقتصادي، فرهنگی و تربیتی، اجتماعی… توجه خاصی داشته و افزون برآن مردان را به رعایت حقوق زنان توصیه کرده‌اند.

واژگان کلیدی: امام علی(ع). منزلت زن، نهج البلاغه، خطبه ۸۰.

 

 

جستاری معناشناسانه بر واژه‌های”فقیر” و”غنی”در نهج البلاغه؛ با رویکرد معناشناختی”توشیهکو ایزتسو”

رؤیا بدخشان۱

  1. دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

ایمیل نویسنده مسئول: badakhshan.roya@yahoo.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای سخنرانی

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.49

چکیده

 معناشناسی یکی از زیر شاخه‌های علم زبانشناسی، پدیده‌ای نوظهور در عرصه مطالعات قرآنی به شمار می‌آید که بازخوانی علمی و هدفمند یک واژه را مورد مداقّه و بررسی قرار می‌دهد و به واژگان کلیدی و کانونی جمله، معنا می‌بخشد. از مشهودترین این روش‌ها، روش معناشناختی ایزتسو است که در اکتشاف معانی واژگان و مفردات، به رابطه معنایی و تقابل معنایی واژگان تکیه می‌کند. دو واژه «فقیر» و «غنی» از جمله واژگان مفهومی و کلیدی نهج البلاغه به شمار می‌آیند که به صور گوناگون در این کتاب قدسی تبلور یافته‌اند. پژوهش حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی و از منظر لغوی و سپس با تکیه بر علم معناشناسی ایزتسو در یک محور همنشینی و تقابلی واژگان، مفهوم واژه «فقیر» و «غنی» را مورد تحلیل و کنکاش قرار داده، دستاوردش مبیّن این است که دو واژه مذکور، با کارکرد اسمی و فعلی در متن نهج البلاغه، در مفاهیم مثبت و منفی نمود یافته‌اند و از همه مشهودتر، تقابل این دو واژه در یک محور همنشینی، پیام مهمی را القا می‌کنند. براین اساس، این دو واژه علاوه بر معنای عامی که بیشتر لغت شناسان و مفسران از آن ارائه نموده‌اند، در کلام پربار امام (ع)، توسعه معنایی یافته‌اند؛ به عبارتی، علاوه بر معنای نیازمندی و بی نیازی مادی، جنبه معنوی نیز به خود گرفته‌اند. دیگر اینکه این دو واژه، معیاری برای سنجش کرامت انسانی شخص نمود یافته‌اند.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، معناشناختی ایزتسو، نظام معنایی، تقابل معنایی، فقیر، غنی.

کاوشی در سبک‌شناسی آوایی خطبه ۱۱۱ نهج البلاغه

فاطمه بشارتی۱

  1. دکترای تخصصی زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

ایمیل نویسنده مسئول: fbesharati3@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.51

چکیده

دانش سبک‌شناسی که برای شناخت دقیق آثار ادبی و اثبات ارزش آنها از راهکارهای علمی و آماری بهره می‌گیرد، روشی مناسب برای شناسایی مختصات سبکی نهج البلاغه به‌شمار می‌آید. پژوهش کنونی بر مبنای پیوند ارگانیک بین صورت و محتوا و با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی به بررسی لایه آوایی خطبه ۱۱۱ نهج البلاغه پرداخته، سعی دارد با شناخت سبک فردی خالق اثر، به افق فکری و فضای روحی وی نفوذ کرده، مخاطب را به ادراک مستقیم و بینش عمیق رهنمون گردد. پس از بررسی لایه آوایی خطبه به این نتیجه می‌رسیم که امام(ع) برای تقویت خطبه و افزایش قدرت تأثیرگذاری و جذابیت آن، از تمام امکانات زبانی و راهبردهای آوایی، به‌نیکوترین وجه، بهره گرفته‌اند؛ علاوه‌ بر بسامد بالای این کارکردهای آوایی، نحوه توزیع آنها که از تراکم و فشردگی چشمگیری برخوردار است، در کنار کیفیت بالای آنها که به ‌اقتضای معنا و هماهنگ با محتوا گزینش شده‌اند، توان موسیقایی و انسجام درون‌متنی خطبه را تا حد چشمگیری افزایش داده‌است. این گزینش‌های ماهرانه، از طریق تقریر قاطعانه حقایق و برانگیختن صادقانه عواطف، مخاطب را با افکار و احساسات خطیب، همراه نموده و در نهایت، اراده انجام کنش (حفظ تقوا) و یا ترک کنش (دلبستگی به دنیا) را در اندیشه و روح وی بارور می‌سازد.

واژگان کلیدی: سبک شناسی آوایی، نهج البلاغه، خطبه ۱۱۱، موسیقی واژگان.

بررسی جایگاه زمامداران و مردم در کلام امام علی (ع) با محوریت نامه ۵۳ نهج ‌البلاغه

غلامرضا بهرامی فرد۱

  1. کارشناس ارشد دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم مراغه

ایمیل نویسنده مسئول: r.bahrami59@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.52

چکیده

رهبری و زمامداری از دیدگاه اسلام در تمام ابعاد آن متفاوت‌تر از مکاتب دیگر می باشد؛ این نگاه ناب را می‌توان از نهج‌البلاغه و به ویژه نامه ۵۳، به‌گونه‌ای شفاف و عمیق مشاهده کرد. در این پژوهش بعد از مفهوم شناسی موضوع، کلیه موارد مربوط به جایگاه و اهمیت زمامداری و نقش مردم طبق نامه ۵۳ استخراج‌شده و بر اساس عنوان‌بندی مورد بررسی قرارگرفته است که عبارت است: الف) ویژگی‌های اخلاقی یک زمامدار در نامه ۵۳  نهج‌البلاغه که شامل موارد: روش برخورد مناسب و روابط اجتماعی صحیح با مردم، پرهیز از غرور و خودپسندی، و… ب) وظایف زمامدار در خصوص امور دینی مردم که شامل: یاری دین خدا و حل شبهات مطرح‌شده در بین مردم با مراجعه به قرآن و سنت پیامبر. ج) وظایف زمامدار در خصوص امور دنیوی مردم شامل: جمع‌آوری خراج، نبرد با دشمنان آن دیار، و…. د) اهمیت نقش مردم طبق نامه ۵۳ نهج‌البلاغه شامل: پایداری حکومت و افزایش توان و… می‌باشد. با توجه به هدف، روش نگارش این مقاله به‌صورت روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و با شیوه توصیفی تحلیلی هست.

واژگان کلیدی: جایگاه رهبری، مردم، نامه ۵۳ نهج‌البلاغه، امام علی (ع)

نگاهی تاریخی به نهج البلاغه

فاطمه بیگم مفیدیان۱

  1. کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور لواسانات

ایمیل نویسنده مسئول: fmofidian71@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.53

چکیده

نهج البلاغه کتابی است از سخنان امیر المومنین علی(ع) که از جهت فصاحت و شیدایی و از جهت بلاغت گوهرتابان زبان عرب است. نهج البلاغه در سه بخش «خطبه ها» و «نامه ها» و «حکمت ها» تنظیم گردیده است. عبارت پردازی‌های ‌زیبا، آهنگ کلام و آرایش لفظی این کتاب را از سایر کتاب‌ها ‌ممتاز نموده است. فصاحت‌های ‌لفظی و معنوی این کتاب به شنونده روح می‌بخشد و مولای متقیان علی (ع)، که فرمانروای ملک سخن است، در سخنان و در پند واندرزهای به یاد ماندنی خود، از صناعات ادبی و شیوه‌های ‌بیانی استفاده کرده است. در فنون سخنوری و رهنمودهای امام علی (ع) در رفع نیازهای فرد و جامعه، در روح احساس مسئولیت و راه‌های ‌درمان مبارزه با جهل و حمایت از محرومان دارای ویژگی‌های ‌ممتاز است. نهج البلاغه مرهمی بر دردهای جایگاه بشریت است. تنوع مفاهیم به گونه‌ای است که تمام عرصه‌های ‌سیاسی، تاریخی، اجتماعی و عقیدتی را در سخنان ایشان قابل مشاهده است.

واژگان کلیدی: امام علی (ع)، نهج البلاغه، مطالعات اجتماعی.

عناصر و شیوه‌های تصویرآفرینی دیالکتیک صلح و جنگ در نهج‌البلاغه

خلیل پروینی۱ ، فرامرز میرزائی۲، محمد حسین خوانین زاده ۳*

  1. استاد دانشگاه تربيت مدرس، تهران ۲٫ استاد دانشگاه تربيت مدرس، تهران ۳٫ کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس

ایمیل نویسنده مسئول: shikh.hosine.khavanin@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.54

چکیده

جنگ یکی از رویدادهای مهمی است که قسمت قابل توجهی از کلام امیرالمؤمنین (ع) را به خود اختصاص داده‌است و مسئله صلح و جنگ در کلام ادیب یا سیاستمدار، ارتباط تنگاتنگی با تصویرآفرینی هنری دارد تا بر توده مردم اثر بگذارد. کلام امام راهنمایی برای تحلیل این رویداد است و راز تأثیر کلام او، در اوج صداقت احساس و تجربه او جای می‌گیرد و با واقعیت خارجی و واقعیت نهان او، مطابقت دارد. این تجربه بشری با تجربه زبانی برابری می‌کند و امام را برای حلّ مشکل جنگ یاری می‌رساند. برآنیم تا موضع‌گیری‌های امام را با واکاوی عناصر (عاطفه- خیال- اندیشه- واقعیت- زبان) و مهم‌ترین شیوه‌های تصویرآفرینی هنری -در نسبت دیالکتیک صلح و جنگ-، تحلیل نماییم و محوریت تلاش برای ایجاد صلح را در کلام امام، تبیین نماییم. برای این هدف، از روش تحلیلی- توصیفی، استفاده کرده‌ایم و موضوع، در بستر تاریخی- سیاسی و همه‌جانبه تحلیل شده است. تصویر جنگ در نگاه حضرت، تصویری دراماتیک است و با حزن و وحشت عجین می‌باشد. یکی از عناصر قابل توجه در کلام امام، عنصر خیال است که ارتباطی مستقیم و قابل اعتنا با تمامی آرایه‌های ادبی دارد و می‌تواند افق‌های وسیع‌تر از عالم واقع را پیش رو بگذارد و آدمی را وادار به تأمل کند. مأوی و مأمنِ تشخیص و تجسیم و مراعات نظیر در خیال است و خیال، در این سه مورد تجلی می‌کند.

واژگان کلیدی: امام علی (ع)، نهج‌البلاغه، تصویرآفرینی، دیالکتیک صلح و جنگ

راهکار‌های ‌ایجاد آرامش در جامعه از منظرامام علی (ع)

طاهره پودینه ۱

  1. طلبه پایه چهارم حوزه علمیه فاطمیه (س) زابل

ایمیل نویسنده مسئول: Asd13762391@gmil.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.55

چکیده

 آرامش روح، از جمله گمشده‌های ‌آدمی است که انسان عصر حاضر در فراق آن می‌نالد. امروزه حتی جوامع دینی هم به دلیل غفلت از گنجینه غنی و گرانبهایی که از ایمان در اختیار دارند، از درد ناآرامی و نبود آرامش در رنج اند. مهم ترین و اصیل ترین عامل مشکلات روانی آدمی از خود بیگانگی که همان از خدا بیگانگی می‌باشد. یافتن راه حل مناسب برای گشودن گره مشکلات روانی انسان، جایگاه ویژه ای دارد که دین عامل موثری در این زمینه است. از عوامل ایجاد آرامش نظیر تقویت ایمان، تحکیم مبانی خانواده، رضایت و تسلیم امر خداوند بودن، مبارزه با بی عدالتی و مفاسد اقتصادی و امربه معروف و نهی از منکر و صداقت در زندگی و جامعه و… می‌توان نام برد. با توجه به اینکه مهم ترین مسئله، شناخت و حل معظلات جامعه، با توجه به ویژگی‌های ‌دینی و فرهنگی و.. است. آرامش روانی در شاخص انسان کامل و انسان معیار، مورد توجه ادیان الهی به ویژه اسلام است چراکه آرامش روان، از محور‌های ‌مهم و نیاز طبیعی آدمی به شمار می‌رود. لذا این مقاله بر آن است که راهکارهای ایجاد آرامش در جامعه از منظر امام علی (ع) را با استفاده از کتب و احادیث بیان نماید.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، آرامش، جامعه شناسی.

ویژگی‌های آغاز روایی در نهج البلاغه‌ علی(ع)؛ بررسی موردی خطبه‌ها

حامد پورحشمتی۱*، سید اسماعیل حسینی اجداد نیاکی۲، شهریار همّتی۳

  1. دکتری رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران ۲٫ دانشیار رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران ۳٫ دانشیار رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

ایمیل نویسنده مسئول: poorheshmati@gmail.com

نوع پذیرش: برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.56

چکیده

متون ادبی از دید ساختارشناسی دارای نظامی حاوی مفاهیم، تصویرها یا مجموعه‌ای از نظام‌های ارتباطی است که بر پایه‌ی نشانه‌ها و اشاره‌های زبانی و غیر زبانی قابل تاویل و پیگیری می‌باشد. آغاز متن به عنوان یکی از نشانه‌ها و کلیدواژه‌های مهمّ درگاه‌ متنیّت است که از طریق آن شناخت سرچشمه‌های ادراکی و پی‌بردن به مفاهیم ذاتی و ایدئولوژیک از لابه‌لای عناصر واژگانی هویدا می‌شود. نهج البلاغه علی (ع) در عمق مفاهیم و تصاویر خود برخوردار از ارزش‌های بیانی و سبک‌شناسی روایی قابل ملاحظه‌ای است، به ویژه بخش آغازین خطبه‌های ایشان دارای عمق کانون در شناخت انسجام و استخراج جلوه‌های زبانی و مفهومی زیبایی‌شناسانه می‌باشد، از این رو این پژوهش با در پیش‌گرفتن روش توصیفی – تحلیلی نشانه‌شناسانه بر آن است که به بررسی انواع ویژگی‌ها و کارکرد‌های روایی جملات آغازین خطبه‌های علی (ع) اقدام نماید و برآیند آن حاکی از آن است که بافت موضوعی خطبه‌ها به دلیل تکیه‌داشتن بر تعدّد موضوعات به ندرت در قالب موضوع مشترکی چون خداشناسی به هم نزدیک می‌شوند و سیر زمانی آنها نیز با به کارگیری تکنیک‌های بازگشت به گذشته و آینده‌نگری از یک‌نواختی روایی عدول کرده است. شخصیّت‌پردازی نیز در بخش آغازین خطبه‌ها بر روش‌های مستقیم و غیر مستقیم و آمیخته‌ای از این دو به کار می-رود.

واژگان کلیدی: روایت، درگاه متنیّت، آغاز متن، علی (ع)، نهج البلاغه.

 

 

بررسی عناصر زندگی اشرافی در اشعار ابن معتز

 فاطمه پورزاده کدوری۱*، اسماعیل شهریارزاده۲

  1. دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه ولی عصر(عج) رفسنجان
  2. لیسانس علوم تربیتی دانشگاه شهید مطهری زاهدان

ایمیل نویسنده مسئول: f.porzadeh@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.57

چکیده

ادبیات، بازتاب دهنده ی وضعیت اجتماعی ادیب و شرایط اجتماعی زندگی اوست. از زمینه هایی که در اشعار دوره‌های ‌مختلف شاعران ادبیات عرب نمودی آشکار و انکار ناشدنی دارد، وجود عناصر اشرافی در جوف تصویر و خیال پردازی سخن سرایان است. یکی از شاعرانی که به جهت اتّصال به دربار و زندگی اشرافی خود، بی گمان در بازتاب این عناصر در شعرش برکنار نمانده، عبدالله بن معتز است. او عناصر زندگی اشرافی را متأثر از کاخ نشینی در دوران عباسی، در شعرش به تصویر کشیده است. پژوهش حاضر مضامین شعری ابن معتز را در چهار زمینه که عبارتند از: وصف عناصر طبیعت، حیوانات و پرندگان، موسیقی و مضامین شاد و وصف کاخ‌ها ‌و قصرها، با در نظر گرفتن صبغه ی اشرافی وی بررسی می‌کند. نتیجه آن است که ابن معتز از زندگی مرفه و درباری اش بسیار تاثیر پذیرفته است و حتی در توصیف پدیده‌های ‌طبیعی بسیار از این مضامین اشرافی بهره می‌جوید. از طرفی او شاعری متمکّن بوده است از این رو در اشعارش کمتر مدح وستایش دیده می‌شود زیرا به قصد تکسب شعر نگفته است.

واژگان کلیدی: ابن معتز، عناصر اشرافی، زندگی درباری

 

 

احترام واحسان به والدین در نهج البلاغه

مرجان پورسالاری زاده ۱

  1. دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه ولی عصر(عج) رفسنجان

ایمیل نویسنده مسئول: f.porzadeh@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.58

چکیده

پژوهش انجام شده با عنوان احسان به والدین است که اعم از والدین حقیقی انسان و والدین معنوی انسان هست و از دیدگاه امام علی (ع) در نهج البلاغه، قرآن و روایات بررسی شده است که درآن وظایف ما در برابر این بزرگواران و آثار رضایت و عدم رضایت آنها در زندگی دنیوی واخروی بررسی خواهد شد. تا انسان‌ها ‌بتوانند با رعایت آنها به کمال مطلوب که همان رسیدن به قرب الهی است نائل گردند. وجود پیوندهای عاطفی عمیق بین والدین و فرزندان و اطاعت از اوامر ائمه و پیامبران بیانگر رابطه گسست ناپذیر بین ایشان می‌باشد و این یک سنت الهی است که در آفرینش به ودیعه گذاشته شده است احسان به والدین به عنوان یک فضیلت اخلاقی مورد پذیرش همه افراد در هر گروه و با هر درجه اعتقادی می‌باشد و احترام به آنها در هر اوضاع و احوالی لازم است و اطاعت از پیشوایان و ولایت یکی از ارکان‌های ‌اصلی و آموزه‌های ‌اساسی دین مبین اسلام است. بخش‌های ‌مختلف این تحقیق شامل دلایل اهمیت ولایتمداری واحسان به والدین وآثار آن از دیدگاه قرآن و روایات و نهج البلاغه مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: احترام، احسان، والدین، انسان.

بایسته‌های ‌اخلاق زمامداران و مردم نظام اسلامی با تکیه بر سیره امام علی (ع)

ملیحه پور شیخ ۱

  1. کارشناسی ارشد مدرسی معارف اسلامی، گرایش انقلاب اسلامی

ایمیل نویسنده مسئول: diplomat.saibery@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.59

چکیده

از دیدگاه امام علی (ع) چرایی تشکیل نظام اسلامی بر اقامه حدود الهی و وظایفی مبتنی است که بر عهده زمامداران مُتخلّق به اخلاق الهی است. اخلاق، که مجموعه اي از بایدها و نبایدها و جزء فطریات و بدیهیات عقلی بشر است، یکی از اهداف ویژه پیامبران از منظر قرآن است؛ زیرا اعتلاء و سعادت انسان تنها با پایبندي و آراستگی به اخلاق الهی میسر خواهد شد. در این میان يكي از الگوهاي بسيار مناسب در جهت تبیین بایسته‌های ‌اخلاقی زمامداران و مردم، سيره اميرالمؤمنین (ع) در دوران زمامداري است كه هم از باب سنت و هم از جهت زمامداری معقول مي توان در آن دقيق شد و از آن بهره گرفت. از این رو در مقاله پيش رو تبیین اصول و ارزش‌های ‌اسلامی در رفتار زمامدار و بایسته‌های ‌آن با تکیه بر سیره آن حضرت مورد امعان نظر قرارگرفت؛ و سعى شده با رویکردی توصیفی و تحلیلی، به این پرسش اساسی پاسخ دهد که: در سیره امام علی (ع) چه بایسته‌های ‌اخلاقی از زمامداران و مردم نظام اسلامی معین شده است؟ چرا که به نظر مى‏رسد استخراج و دسته بندي کاربردي این رهنمودها از سیره آن حضرت با هدف معرفی به جامعه و شناساندن بایسته‌های ‌اخلاقی امام علی (ع) در اخلاق و تدوین برنامه اخلاق زمامداری، بسیار مفید بوده و به جهت الگو واقع شدن نظام اسلامی برای جهان در این عصر و زمانه، ضروری می‌نماید.

واژگان کلیدی: اخلاق، زمامدار، نظام اسلامی، سیر امام علی (ع).

 

 

تغییر سبک زندگی معتادان بر محوریت خطبه ۱۹۳ نهج البلاغه

الهه پورمجنون زمانی۱

  1. کارشناسی ارشد مدرسی معارف اسلامی، گرایش انقلاب اسلامی

ایمیل نویسنده مسئول: diplomat.saibery@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.60

چکیده

این تحقیق در نظردارد تا با محوریت خطبه ۱۹۳ نهج البلاغه، تغییر در سبک زندگی معتادان را بررسی کند. با توجه به وجود معتادان زیاد در جامعه، اهمیت موضوع مشخص است. تغییر سبک زندگی در فرد معتاد در این تحقیق به این معنا است که فرد توجه‌اش را بر خودش بگذارد و نگاهی به زندگی آشفته خود کند تا به ناتوانایی‌هایش پی ببرد و در صدد رفع عادات غلط خود بربیاید. سؤالی که در این جا مطرح می‌شود این است: آیا بررسی صفات پرهیزکاران می‌تواند سبک زندگی یک معتاد را تغییر دهد و به بهبودی او کمک کند؟ تجربه نشان داده است که معتادان رو به بهبود، گروه‌هایی را تشکیل می‌دهند که با کارکردن بر روی اصول برگرفته از ادیان و قرآن، روش و سبک زندگی خود را تغییر و آگاهی لازم را برای بهبود خود پیدا می‌کنند. با بررسی این خطبه معلوم می‌شود که افراد معتاد با تقویت این صفات در خود، به بهبودی کامل از نظر روحی می‌رسند. پیشنهاد می‌شود بررسی صفات و تأثیرپذیری آن بر روی افراد به صورت گروهی با رعایت صداقت و شهامت انجام شود و افراد با تبادل تجربه‌ و کارکردن و نوشتن این صفات به نوعی تمرینِ تغییر در خود و سبک زندگی بپردازند.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳، بهبود معتادان، سبک زندگی

استعاره مفهومی هستی شناختی در خطبه‌های نهج البلاغه

علی پیرانی شال۱، زهره صادقی نژاد۲*

  1. دانشیار دانشگاه خوارزمی تهران
  2. دانشجوی ارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه خوارزمی تهران

ایمیل نویسنده مسئول: Zohreh.sadeghinegad@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.61

چکیده

به تحقیق استعاره، مهمترین وخلاقانه ترین ابزار تصویر پردازی ادبی در علم بیان، است. لذا می‌توان گفت که استعاره نوعی هنرنمایی است که شاعر می‌تواند به معانی عمق ببخشد و نیروهای الهام بخش خود را تقویت کند تا شعرش نهایت درخشش و زیبایی را بیابد. استعاره مفهومی در باور شناخت‌گرایانی مانند لیکاف و جانسون برخلاف نظریه‌های سنتی استعاره، محدود به لفظ و زبان نیست. در این دیدگاه، استعاره موضوعی مفهومی است که در سطح اندیشه و ذهن بشر ایجاد می‌شود؛ بنابراین استعاره، برخلاف تعاریف سنتی، خاص شعر و ادبیات و تخیل ادبی نیست؛ بلکه نظام مفهومی ما را از انتزاعی‌ترین تا ملموس‌ترین و جزئی‌ترین امور در برگرفته و در تعریف واقعیت‌های زندگی نقش اصلی را عهده‌دار است. به عبارت دیگر؛ پیچیده‌ترین و مبهم‌ترین معانی به واسطه استعاره مفهومی قابل بیان است. نهج‌البلاغه یکی از متون مذهبی ما مسلمانان است که استعاره‌های آن همواره از جنبه بلاغی، مورد توجه پژوهشگران قرار داشته است؛ اما محدود کردن استعاره‌ها در جنبه‌ی زیبایی شناختی و بلاغی نقطه‌ی اشتراک تمامی پژوهش‌هایی است که در این زمینه صورت گرفته است. همین مسئله نگارنده را بر آن داشت تا در سایه‌ی یافته‌های جدید نظریه‌ی معاصر استعاره، به تحلیل مفهومی استعاره‌های نهج‌البلاغه و مدل‌های هستی شناختی بپردازد.

واژگان کلیدی: استعاره مفهومی، هستی شناختی، نهج البلاغه.

جایگاه مردم سالاری و رعایت حقوق مردم توسط زمامداران از منظر امام علی (ع) در نهج البلاغه

رضا تاج آبادی۱*، سمیه شعبانی۲

  1. کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی معاونت آموزش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی  ۲٫ کارشناسی ارشد رشته حقوق عمومی

ایمیل نویسنده مسئول: shabaniso1360@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.62

چکیده

هدف پژوهش، تبیین و بررسی اهمیت  جایگاه مردم سالاری و رعایت حقوق مردم توسط زمامداران از منظر امام علی (ع) در نهج البلاغه می باشد .روش پژوهش، مروری و به صورت مطالعه ا سنادی و کتابخانه ای می باشد .از منظر امام علی (ع)  انتخاب حکومت حق مردم است  و تامین حقوق مردم مهمترین و اصلی ترین وظیفه حکومت اسلامی است و حتی مقوله عدالت که تنها بهانه ایشان برای رسیدن  به حکومت بوده، ترجمانی  است از حق مردم و به خصوص حقوق مادی آنها. امام علی (ع) بیش از هر چیز تاکید داشت که مردمان و زمامداران و کارگزاران را با حقوق مداری آشنا سازد تا همه تابع حقوق و حدود شوند و مناسبات و روابط انسانی، انسا که باید شکوفا گردد. امام علی (ع) حقوق مردمان را والا معرفی کرده است و مشخص است که با چنین دیدگاهی در حقوق شناسی، رفتار دینی و سلوک انسانی و مناسبات حمومتی و مدیریتی چگونه خواهد بود و انسان ها تا چه اندازه حرمت و کرامت خواهند یافت و پاس داشتن حقوق شان چه اعتباری خواهد داشت.

واژگان کلیدی: حقوق مداری، مردم سالاری، زمامداران، امام علی (ع)، نهج البلاغه، حاکمیت مردم .

.

بررسی اسلوب های بلاغی حکمت ۴۵۶ نهج البلاغه

    حامد تراویده ۱

  1. دانشجوی دکتری، مجموعه مدرسی معارف اسلامی، گرایش مبانی نظری اسلام، دانشگاه قم، ایران

ایمیل نویسنده مسئول: Hamedtravidde@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.63

چکیده                                                                                                                                    

کتاب نهج البلاغه که شامل کلمات نفیس وگوهر بار امیرالمومنین(ع) در سه بخش نامه‌ها وخطبه‌ها و حکمت‌ها می باشد به علت این که دارای مضامین و معانی عمیق ودقیق می‌باشد و از طرفی در اوج بلاغت و فصاحت می‌باشد به عنوان اخ القرآن (برادر قرآن) نامیده شده است و همانند قرآن به عنوان وسیله و ابزاری برای نجات انسان‌ها و به تکامل رسیدن آن‌ها محسوب می‌شود. یکی از راه‌هایی که می‌توان به برتر بودن کلام حضرت علی(ع) ازجهت داشتن معانی ومحتوای دقیق و هم سنخ و هم ردیف بودن آن با قرآن از حیث بلاغت و فصاحت اشاره کرد تبیین نکات فصاحت و بلاغت کلمات ایشان می‌باشد.  نگارنده در این پژوهش نکات بلاغی حکمت ۴۵۶ نهج البلاغه که یکی از حکمت‌های نهج البلاغه است را با استفاده از مفهوم شناسی الفاظ اصطلاحی بلاغت و فصاحت و توضیح قواعد بلاغت تبیین می‌نماید. بدین صورت که اشاره می‌شود که حضرت در این حکمت از روش‌های بلاغی استعاره و قصر و استعمال جمله خبریه به جای انشائیه و استعمال جمله اسمیه برای تبیین غرض خود که عبارت می‌باشد از دور کردن انسان‌ها از وابستگی به دنیا وتعلقات آن و تمایل آن‌ها به بهشت استفاده نموده است.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، آرایه‌های بلاغی، حکمت ۴۵۶٫

بازتاب جلوه‌های برجسته‌سازی در خطبه‌ی ۱۱۰ نهج البلاغه

معصومه تنگستانی۱*، فاطمه پسندیان۲

  1. دکترای زبان و ادبیات عربی و استاد دانشگاه شهید چمران اهواز
  2. دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد قم

ایمیل نویسنده مسئول: masumetangestani@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.64

چکیده

برجسته سازي به عنوان يکي از اصطلاحات مهم مکتب ادبي فرماليستي به معنـاي عـدول از زبـان عادي و خودکار است. بنيان‌گذاران و پيروان اين جنبش بر اين عقیده‌اند که زبان معمولي و معيار، زيبايي‌ها و طراوت خود را از دست داده است؛ بنابراين براي ايجاد جذابيّت بايد از زبان معيار و کليشه‌اي فاصله گرفت و سخن را از حالت يکنواختي خارج  و آن را برجسته نمود. آنان سخني را برجسته مي‌دانند که داراي انحراف از هنجارهاي معمـولي زبان باشد و اين هنجارشکني را نيز در دو حوزه‌ی قاعده‌کاهي و قاعده‌افزايي مي‌بيننـد کـه از طريـق بهـره‌گيـري هنرمندانه و هدفمندانه از آرايه‌هاي لفظي و معنوي حاصل مي‌شود. امام علی (ع) که در فصاحت و بلاغت بی‌مانند و در خطابه و سخنوری سرآمد است، سخنان زیبا و پرمحتوا و آموزنده‌ی او از روزگار زندگی پربارش مورد توجه ادیبان و سخن‌شناسان و بزرگان علم و ادب بوده است. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی تحلیلی از دیدگاه نقد فرمالیسم به بررسی و تحلیل زیباشناختی و برجسته ‌نمودن جلوه‌های قاعده‌کاهی و قاعده‌افزایی در خطبه‌ی ۱۱۰  نهج‌البلاغه بپردازد. برآیندهای پژوهش حاکی از آن است که به کارگیری انواع تکنیک‌های ادبی هنجارگریزی و قاعده‌افزایی خطبه‌ی ۱۱۰ علاوه بر دلنشین و گوش‌نواز نمودن موسیقی متن، القای مفاهیم مدّ نظر امیر مؤمنان، علی (ع) را نیز به اوج رسانیده و مخاطب را به تأمل و تعمّق در مضمون و درونمایه‌ی متن این اثر گرانقدر رهنمون ساخته است.

واژگان کلیدی: نهجالبلاغه، خطبه ۱۱۰، برجستهسازی، قاعدهکاهی، قاعدهافزایی.

حقوق شهروندي در نهج‌البلاغه

احمد جانسیز۱*، زین العابدین خدمتی بیدگلی۲

  1. دانشیار علوم سیاسی دانشگاه گیلان
  2. دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه گیلان

ایمیل نویسنده مسئول: jansiz@guilan.ac.ir

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.65

چكيده

امروزه مفهوم شهروند و حقوق شهروندي از مفاهيم اساسي علوم انساني- اجتماعي به شمار مي‌آيد. اين مفهوم در يك قرن اخير توجه بسياري از صاحبنظران اين علوم را به خود جلب نموده‌است. متفكران علوم انساني در ارايه نظريه‌هاي شهروندي به مفاهيم حق زندگي و حيات، كرامت و شأن انساني، مساوات و برابري، آزادي، امنيت، مشاركت در امور اجتماعي و سرنوشت خويش، قانون‌گرايي، داشتن حق مسئوليت‌پذيري به عنوان مؤلفه-هاي اساسي حقوق شهروندي تأكيد نموده‌اند.  دیدگاه های مختلف در این زمینه هر کدام از یک مکتب، دین یا ایدئولوژی پیروی می‌کنند. در اين مقاله ديدگاه امام علي عليه السلام پيرامون مفاهيم و مؤلفه‌هاي حقوق شهروندي مورد مطالعه قرار گرفته‌است. با مرور ديدگاه‌هاي آن امام همام اين نكته محرز مي‌گردد كه مؤلفه‌هاي اساسي حقوق شهروندي مورد تأكيد قرار گرفته و عصاره تماميت شهروندي و حقوق انساني در كلام و سيره آن حضرت نمايان‌است. در اين مطالعه، با توجه به مؤلفه‌هاي اساسي شهروندي، ديدگاه امام علي عليه السلام در ارتباط با هر يك از حقوق شهروندي شامل حق حيات، حق كرامت، آزادي، امنيت، مساوات و برابري، حقوق متقابل مردم و حكومت، گزينش دین، نقد و نظارت، عدالت طلبي، مشاركت مردم و احترام به اقوام و فرهنگ بومي مردم بررسي و ارايه گرديده است.

واژگان كليدي: شهروند، حقوق شهروندي، امنيت، عدالت، مساوات، مشاركت.   

حیات طیبه از نگاه قرآن وائمه (ع) درزندگی اسلامی 

محمد جزینی۱

  1. کارشناس ارشد شیعه شناسی دانشگاه اصفهان

ایمیل نویسنده مسئول: a.jazini627@yahoo.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.66

چکیده

حیات طیبه دستاورد دل دادگی ها خالصانه ومشتاقانه بندگان وارسته ای است؛ که همواره هستی خود را فدای حضرت حق تعالی نموداند و با انجام اعمال شایسته به این فیوضات الهی نائل گشته اند. حیات طیبه نشات گرفته از مراتب والای روح انسانی می باشد این حیات در حقیقت پیدایش یک تولد جدید وفوق العاده  برای انسان است، حیاتی که برخوردار از نورانیت است. انسانهایی که در پرتو ذات اقدس الهی روح وجان خود را صیقل می دهند، سعی می کنند که صفات الهی در درونشان متجلی گردد. معیار برخورداری از این نعمت الهی ایمان وبردباری وهمچینن مجاهد با هواهای نفسانی است که تحت ولایت حق تعالی محقق می گردد، در مقابل این حیات طیبه، حیات مادی دنیوی وتحت ولایت شیاطین با ملاک های شرک وکفر صورت می پذیرد وبا غلبه نفسانیت انسان صورت می گیرد. لازم به یا آوری  است که حیات طیبه کسب کردنی و ایجاد کردنی است. سبک زندگی اسلامی وبا دوام وپرنشات یکی ازثمرات این حیات طیبه است. در این نوشتار به دنبال پاسخ این سؤال هستیم که چگونه به کمک آموزه های دینی می توانیم به حیات طیبه در زندگی اسلامی برسیم؟

واژگان کلیدی:  حیات طیبه، قرآن،سیره ائمه، ایمان،اعمال صالح، زندگی اسلامی.

 

 

سبک مبدأگرایی و مقصدگرایی در ترجمه نهج‌البلاغه؛ شهیدی و دشتی در مباحث زبان بدن

زهرا جلیلیان۱*، محمد نبّی احمدی۲

  1. دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب، دانشگاه رازی کرمانشاه
  2. استاد زبان و ادبیات عرب، دانشگاه رازی کرمانشاه

ایمیل نویسنده مسئول: z.jalii1988@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.67

چکیده

در این پژوهش سعی بر آن است که سبک ترجمه سید جعفر شهیدی و محمد دشتی در ترکیب‌های زبان بدن که به مجموعه‌ی رفتارهای غیرکلامی و فیزیکی اطلاق می‌شود که در آن فرد بدون صحبت کردن قادر به انتقال پیام و برقراری ارتباط با دیگران است، در کتاب نهج‌البلاغه بر اساس دو رویکرد مبدأگرایی و مقصدگرایی در ترجمه،  مورد بررسی قرار گیرد تا بدانیم کدام مترجم به زبان متن اصلی بیشتر تمایل داشته و کدام به زبان متنی مستقل از متن اصلی. در این پژوهش با جستجو در ترجمه شهیدی و دشتی، تنگفت‌های بکارگرفته شده در نهج‌البلاغه، مورد مطالعه قرار گرفته است و از شیوه توصیفی تحلیلی استفاده شده است. برآیند و یافته‌های اين پژوهش نشان می‌دهد که سبک این مترجمان در ترجمه تنگفت‌های موجود در نهج‌البلاغه جمع بین مبدأگرایی (بسندگی) و مقصدگرایی (پذیرفتگی) است به این معنا که در ترجمه دشتی و شهیدی از ترکیب‌های زبان بدن، هم هنجارهای زبان مبدأ (بسندگی) و هم هنجارهای زبان مقصد (پذیرفتگی) رعایت شده است.

واژگان کلیدی: ترجمه، مبدأگرایی و مقصدگرایی، زبان بدن، نهج‌البلاغه.

خوانش خطبه ۱۱۱ نهج البلاغه از رهگذر مطالعات بینامتنی با قرآن

اشرف جناتی۱، فرشته معتمد لنگرودی۲*

  1. استادیار گروه معارف علوم پزشکی دانشگاه گیلان
  2. مدرس دانشگاه الزهراء (س) و دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء

ایمیل نویسنده مسئول: f.motamad@alzahra.ac.ir

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.68

چکیده

بینامتنی نظریه‌ای است که روابط بین متون و چگونگی ارتباط و تعامل آن‌ها را مورد کنکاش قرار می‌دهد و موجب آفرینش متن جدید می‌شود. بر اساس این نظریه هر متنی یک بافت جدید از نقل قول‌های متحوّل شده است. روابط بینامتنی ابزار مفیدی برای مخاطب در خوانش متن محسوب می‌شود. اتصال کلام امیرالمومنین علی (ع) در تعامل آگاهانه با قرآن زمینه توافق و سازگاری میان متن پنهان و متن حاضر را ایجاد کرده است بدین جهت که در موارد زیادی درک کامل خطبه‌های نهج البلاغه، در پرتو شناخت رابطه آنها با قرآن حاصل می‌گردد. این پژوهش به بررسی موردی خطبه ۱۱۱ نهج البلاغه از رهیافت تنیدگی آن با قرآن کریم پرداخته است تا پرتو تازه‌ای از درک عمیق این خطبه میسر شود. روش مورد استفاده ، از نوع تحلیلی – اسنادی است که با بررسی می-توان به سازش کلام امام(ع) با قرآن رسید. نتایج به دست آمده از تحقیق، گویای آن است که پربسامدترین روابط بینامتنی در این خطبه با قرآن، به گونه لفظی و به شکل نفی متوازی است که در آن، حضرت توانسته نوعی سازش استوار میان کلامش و متن غائب ایجاد کند و تعاملی آگاهانه با آن خلق نماید.

واژگان کلیدی: قرآن، روابط بینامتنی، خطبه، امام علی(ع)، تناص، دنیا

نماد شناسی خزندگان در نهج البلاغه

زهرا جنگی سرند۱، محمد علی حیدری مزرعه آخوند۲

  1. دانشجوی کارشناسی ارشد نهج البلاغه دانشگاه یزد
  2. استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه یزد

ایمیل نویسنده مسئول: Zjangi63@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.69

چکیده

اهتمام امام علی (ع) برای هدایت بشر و طرح مباحث سیاسی و اعتقادی… در سخنان خویش نشانگر اوضاع نابسامان دوران زندگی و خلافت امیرالمؤمنین بوده است. حضرت علی (ع) در برخی موارد برای بیان مقصود خویش پاره ای از سخنان خود را در ظاهر عادی به کار نبرده است. بلکه در مواضع متعددی با استفاده از تشبیه، استعاره، نماد و با بکار گیری قدرت خیال و تصرف در کلمات روحی تازه به سخن خویش داده اند. نماد از ابزار های تصویر آفرین است که امام علی (ع) در پرتو این هنر شکل خاصی از حرکت و حیات آفرینی به کلام خود بخشیده است. امام علی (ع) با از استفاده سمبل، حیوانات را در تصاویر مجازی و کنایی و با استفاده از قوه خیال، امور غیر محسوس را به محسوس تبدیل کرده تا یک ارتباطی بین گوینده سخن و شنونده ایجاد کند و تأثیر کلام خویش را به مخاطب القا کند و با استفاده از جنبه های مختلف حیوانات به خلق تصاویر و نمادپردازی حیوانات پرداخته است. حیواناتی همچون خزندگان (سوسمار، مار، عقرب ) در کلام امیر المؤمنین (ع) به عنوان نماد به کار رفته است. امام علی (ع) تشبیه فرار سپاهیان از میدان جنگ به فرار سوسمار و فریبندگی دنیا به مار، امور معنوی و عقلی را به امور حسی و قابل لمس تبدیل کرده تا بتواند مقصود خویش را به مخاطب در قالب نماد و کنایه بیان کند.

واژگان کلیدی: نهج البلاغه، نماد حیوانی، خزندگان.

جایگاه و مراتب آزادی از نگاه امام علی(ع) وتأثیرآن در نظام مندسازی حقوق شهروندی

یداله چوپانی۱

  1. عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور کرمانشاه، (مرکز سرپل ذهاب)، کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، مربی الهیات و معارف اسلامی

ایمیل نویسنده مسئول: y_chopani0124@yahoo.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.70

چکیده

    حقوق شهروندی، موهبتی است رحمانی و منصوص و لزوماٌ خواستگاهی انسانی دارد که خدای سبحان مراتب و میزان بهره مندی آن را در قرآن متذکّر گردیده است. لذا این حقوق امری ایجابی و نه سلبی است که غیر خدا بخواهد به زعم خویش آن را تفسیر و قرائت نماید و یا مرز و تحدیدی برای آن قائل شود. انگاره ی آزادی، یکی از انگاره های حقوق شهروندی بلکه مهم ترین آن هاست که انسان بدان آراسته و ذی قیمت می گردد؛ هرچند امروزه برخی مکاتب، آزادی را مطلق، عدّه ای امری نسبی و برخی نیز انسان را فاقد هرگونه آزادی دانسته اند؛ اما ادیان الهی و خصوصاً اسلام مسیر و حدودات آن را در غایت حکمت و زیبایی تمام ترسیم نموده است، تا با تمسّک به آن انسان را از طواغیت درون و برون برهاند و بر سرنوشت خویش حاکم گرداند. مراد ما در این نوشتار، واکاوی این موضوع در نهج البلاغه می باشد. نگارنده ی این مقاله می کوشد با روش تحلیلی و کتابخانه ای و با طرح این مسأله که آیا انسان، ابتدا به داشتن حقوق به طور اعم و آزادی به طور اخصّ محقّ بوده؟ و این حقّ موجب تکلیف اَعمال او شده است یا خیر؟ آن گاه با نگاه اجمالی به برخی دیدگاه های نوگرایان و صاحب نظران غربی در این باره، به بیان مفهوم و ابعاد آزادی در اندیشه ی امام علی (ع) با بهره گیری از کلام بلیغ و فصیح آن حضرت در نهج البلاغه که به یقین، تبیین کننـده ی مصالح فردی و اجتماعی انسان هاست بپردازد.

واژگان کلیدی: امام علی(ع)، نهج البلاغه، آزادی، مکاتب، حقّ و تکلیف، اقلیّت ها. .

بیان مصادیقی درباره تأثیر پذیری ادبیات تعلیمی از نهج البلاغه

منصوره حاج محمد حسینی

  1. طلبه سطح۴ – مؤسسه اموزش عالی حوزوی ریحانه النبی(س)

ایمیل نویسنده مسئول: m0054h@ gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.72

چکیده

 نهج البلاغه از سخنان امیر المومنین علی(ع)، دریای ژرف و بی پایانی شامل مسائل علمی، دینی، اجتماعی، اخلاقی و سیاسی است که پس از قرآن کریم تاکنون بدیلی نداشته و راهنما و راهگشای تعداد بی شماری از راه جویان و راه گم کردگان بشری است وسعادت جویان حقیقی، شایسته و بلکه بایسته است که پندهای آن را مبنای عمل در زندگی قرار دهندو از آنجا که در شکوفایی شعر و ادب فارسی یکی از موضوعاتی که همواره افکار شاعران و ادیبان فارسی را در بعد وسیعی به خود مشغول داشته، بیان مسائل اخلاقی و اجتماعی و تربیتی و… بوده است، بنابراین پرداختن به میزان تأثیر پذیری ادبیات تعلیمی شاعران و ادبای پارسی از نهج البلاغه قابل توجه و تأمل است هدف این پژوهش این است که با استناد به نهج البلاغه شریف، بیان کنیم تا چه اندازه شاعران وادیبانی همچون: سعدی، سنایی، ناصرخسرو، پروین اعتصامی و ابوالقاسم حالت (طنز پرداز) متأثر از این معارف والا و اندیشه های بلند گشته اند و در همین راستا در تعلیم این مضامین بلند تا چه اندازه با زبان گویای شعرتوانسته اند مخاطبان خود را با این شیوه های تربیتی مأنوس کنند، اضافه بر آثار شعرای فارسی، فتوت نامه نگاران فارسی از اصلی ترین دلایل تشابه اصول فتوت در انواع مختلف فتوت نامه ها، را استناد به زندگی و سخنان حکمت بار قطب جوانمردان، حضرت علی(ع) می دانند، جستار حاضر به روش استقرائی و کتابخانه ای به رشته تحریر در آمده است.

واژگان کلیدی: ادبیات، ادبیات تعلیمی، علی(ع)، نهج البلاغه

بررسی و ارزیابی ترجمه نهج البلاغه با تکیه بر الگوی گارسس؛ مطالعه موردی: ترجمه علی شیروانی

مهین حاجی زاده۱، رعنا فرهادی۲*

  1. دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان
  2. کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

ایمیل نویسنده مسئول: farhadirana95@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای سخنرانی

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.73

چکیده

مترجمان متعددی سعی در هنرآزمایی و نمایش توانمندی خویش در ترجمه‌ی نهج البلاغه نموده‌اند، اما برای اطمینان از صحت و کیفیت این ترجمه‌ها، وفاداری یا عدم وفاداری به متن اصلی، میزان کیفیت و مقبولیت و…، ناگزیر بایستی به نظریه‌های مطرح شده در باب نقد و ارزیابی ترجمه متوسل شد، تا بتوان به درستی درباره این ترجمه‌ها قضاوت کرد و در نهایت بهترین این ترجمه‌ها را به مخاطبان معرفی نمود؛ یکی از این نظریه‌ها، الگوی گارسس می‌باشد که برای ارزیابی ترجمه متون ادبی به کار برده می‌شود، وی چهار سطح جهت ارزیابی ترجمه پیشنهاد می‌کند؛ که هر کدام از این سطوح دارای تکنیک‌های مثبت، منفی و خنثی بوده و ناقد ترجمه بر اساس این تکنیک‌های سه گانه به ارزیابی میزان کیفیت و مقبولیت اثر ترجمه‌ای می‌پردازد. لذا در این نوشتار کوشیده‌ایم تا با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر الگوی مذکور، به ارزیابی میزان کیفیت و مقبولیت ترجمه‌ی علی شیروانی از نهج البلاغه پرداخته و میزان عملکرد و موفقیت مترجم را بسنجیم. یافته‌های پژوهش بیانگر این است که با توجه به بسامد نسبتاً بالای کاربرد تکنیک‌های مثبت در مقایسه با تکنیک‌های منفی و خنثی، ترجمه شیروانی از کفایت و در نهایت از مقبولیت برخوردار است.

واژگان کلیدی: نقد و ارزیابی ترجمه، نهج البلاغه، علی شیروانی، مدل گارسس، کفایت و مقبولیت.

 

 

بررسی و تحليل پدیده ترادف در نهج البلاغه

مهین حاجی زاده۱

  1. دانشیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

ایمیل نویسنده مسئول: hajizadeh@azaruniv.ac.ir

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.74

چکیده

ترادف یا هم معنایی عبارت است از دلالت دو لفظ یا بیشتر بر معنای واحد. هیچ زبانی به اندازه ی زبان عربی، در زمینه تعدد واژه های هم معنا پر بار و غنی نیست، به گونه ایی که علت حجیم بودن لغت نامه های عربی اغلب به همین مساله یعنی وجود نمونه های فراوانی از مترادف ها بر می گردد. زبانشناسان از دیر باز درباره اثبات یا انکار این پدیده، عوامل و موضوعات مرتبط با آن اختلاف نظر داشته اند. مقاله حاضر در صدد است تا با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی ضمن پرداختن به آراء و دیدگاه های زبان شناسان قدیم و معاصر درباره ترادف در زبان عربی، به بررسی دیدگاه های شارحان نهج البلاغه درباره اثبات یا انکار ترادف در کلام علی (ع) بپردازد تا از طريق تحقيق و پژوهش در الفاظ اين کتاب، گنجينه‏هاى عظيم لغوى آن به ديگران معرفى و موجب شناخت بهتر و دقیق تر کلام آن حضرت شود. دستاورد کلی پژوهش مبین آن است که نمی توان پدیده ی ترادف را به عنوان یک پدیده زبانی در کلام انکار نمود و از سویی نیز نمی توان گمان کرد که الفاظ مترادف در همه سطوح و حالات و بافت ها کاملاً به لحاظ معنایی مطابق و متحد است.

واژگان کلیدی:  نهج البلاغه، ترادف، شبه ترادف، زبان عربی.

 

 

حوزه مفهومی «دیدن» در نهج البلاغه براساس الگوی آمیختگی مفهومی

فرزانه حاجی قاسمی

  1. دانشیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

ایمیل نویسنده مسئول: farzaneh70.ghasemi@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای سخنرانی

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.75

چکیده

با روی‌کارآمدن زبان‌شناسی‌شناختی و به‌تبع آن، معناشناسی‌شناختی، نقش «شناختِ» آدمی در ساختار زبانی ـ گفتاری، بیش‌ازپیش مورد توجه ناقدان و پژوهشگران قرار گرفت. شناختِ انسان از محیط فیزیکی و تجارب وی که به دنبال برخود با امور محسوس و ملموس به‌دست ‌آمده‌است، در بافت ذهنی جای ‌می‌گیرد. ذهن، مسئولیت پردازش ارتباط واژگان و اندیشه را قبل از آنکه بر زبان جاری‌ شوند، برعهده‌دارد؛ در این مسیر، از داده‌های گردآمده در اثر تعامل ملموس انسان با دنیای بیرون، کمک ‌می‌گیرد و آنها را در خلال فضاهای ذهنی، وارد ترکیب-های زبانی ـ گفتاری می‌کند. پژوهش حاضر برآنست تا با رویکرد معناشناسی‌شناختی و با استناد به شیوه وصفی ـ تحلیلی، حوزه مفهومیِ «دیدن» را در گفتار ایشان، بر پایه نظریه آمیختگی مفهومی و الگوی چهار فضاییِ فوکونیه و ترنر بررسی و تحلیل ‌نماید. «دیدن» از ملموساتی به‌شمار می‌رود که در شناخت انسان از محیط پیرامون و دریافت مفاهیم انتزاعی نقش به سزایی را ایفا می‌کند و بر اساس رابطه هم‌نشینی در ساخت گفتاری، قالب‌های معنایی متفاوتی را شامل ‌می‌شود. با توجه به آنکه این فعل در بیان مفاهیم ذهنی و القای اندیشه به مخاطب به شکل گسترده‌ای به‌کار می‌رود؛ لذا قراردادن مفاهیم عرفانی و معنوی در چارچوب نظریه آمیختگی مفهومی، بسیاری از پیچیدگی‌ها و ظرافت‌های موجود در بافت معناییِ گفتار امام (ع) را باز می‌کند و از بدعت‌های زبانیِ پنهان در گفتار ایشان پرده برخواهد داشت.

واژگان کلیدی: نهجالبلاغه، معناشناسی‌شناختی، آمیختگی مفهومی، الگوی چهار فضایی، حوزه معنایی «دیدن».

بررسی نخستين ترجمه فارسي از آخرین نسخه “تمام نهج البلاغه”

سید علی رضا حجازی

  1. استادیار وعضو هیئت علمی دانشگاه قم و مدرس جامعه المصطفی العالمیه

ایمیل نویسنده مسئول: Sa.hejazi@yahoo.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.76

چکیده

بيشتر نهج البلاغه پژوهان، هنگام معرفي و تحقيق و يا تدريس و شرح و ترجمه،  “نهج البلاغه” سيد رضي را؛ ملاك و معيار و مصدر  سخنان امیر بیان مي شناخته و مي شناسند.  با انتشار نخستين چاپ “تمام نهج البلاغه “(نسخه مشروحه) اثر سيد صادق موسوي در سال ۱۴۱۱ هجري قمري، دريچه اي جديد به سخنان امير مؤمنان گشوده شد و پس از آن (نسخه موثقه) با ۱۰۱ مصدر و منبع و با اضافات بيشتر، در رجب سال ۱۴۱۸ قمری در ایران انتشار يافت، كه در همان سال امام علي(ع)، كتاب سال شناخته شده، و در سومين مرحله و در رمضان المبارک سال ۱۴۲۶؛ نسخه مسنده هشت مجلدي، با حدود ۸۰۰منبع و مستند به چاپ رسیده است. و سرانجام در مرحله چهارم و در آخرین ویرایش، “تمام نهج البلاغه” تک نسخه ای نفیس در بیروت و در شعبان سال ۱۴۳۴ به چاپ رسیده است. اگر چه هنوز هم بسياري از انديشمندان حوزه هاي علميه و دانشگاه ها و مراكز پژوهشي جهان اسلام و حتي برخي مجامع شيعه شناسي و بنيادهاي نهج البلاغه پژوهي؛ از انتشار چنین مصدر و منبعي بي خبر و یا بي نصيب مانده اند. برخي ويژگي ها و امتيازات نخستين ترجمه فارسي تمام نهج البلاغه:  ۱٫ نثر ساده و روان و گاهی آهنگین قابل فهم براي مخاطبان در سطوح مختلف؛  ۲٫ مقايسه و تطبيق ترجمه بخش هايي از تمام نهج البلاغه با ترجمه هاي موجود از نهج البلاغه سيد رضي  ۳٫ ترجمه منظوم برخي از اشعار در تمام نهج البلاغه.

واژگان کلیدی: امير مومنان (ع)، نهج البلاغه، نخستین ترجمه فارسي.

 

 

بینامتنیت «تقوا» در قرآن کریم و خطبه متقین نهج‌‌البلاغه

مهدی حسن‌‌زاده۱، ندا شاطرپور۲*

  1. دکترای معارف و مدرس حوزه و دانشگاه
  2. طلبه سطح سه حوزه علميه خواهران، گرايش تفسير و علوم قرآني، مركز تخصصي تفسير و علوم قرآني حوزه علمیه نرجس‌‌خاتون ‌‌علیهاالسلام شاهين‌‌شهر (استان اصفهان)

ایمیل نویسنده مسئول: Sh.tasnim.n@gmail.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.77

چکیده

یکی از کلمات پربسامد متون اسلامی به‌‌خصوص قرآن و نهج‌‌البلاغه، «تقوا» هست، مشهور آن‌‌را پرهیزکاری  و ترس از خدا معنا کرده‌‌اند. اما معنایی که شبکه معنایی قرآن و دستگاههای معنایی پس از قرآن به‌‌خصوص نهج‌‌البلاغه ارائه کرده‌‌اند متفاوت است. از طرفی بهترین و كامل‌ترین متنی كه با آیات قرآن كریم ارتباط دارد، نهج‌البلاغه است كه هم در اوج بلاغت بوده و هم به دلیل اینكه امام معصوم (ع) مفسر  حقیقی قرآن و عدل قرآن است، كلام گهربارش چكیده و یا تبیین‌كننده حقایق ناب قرآنی است. امروزه یکی از مهم‌‌ترین رویکردهای پژوهش‌‌های اسلامی در زمینه فهم متون، مطالعات بینامتنی است که معنای واژگان را در راستای  تعامل میان متون، بررسی می‌‌نماید و با کشف و تحلیل روابط میان آن‌‌ها، به درک بهتر و دقیق‌تر معنای تک واژه‌‌ها کمک می‌کند. نوشتار حاضر، به روش توصیفی- تحلیلی با اثبات بینامتنیت میان سه عبارت نخست خطبه متقین و آیات قرآن، چگونگی و میزان تضمین و اقتباس این سه عبارت، از آیات قرآن را تبیین نموده و با استمداد از رابطه میان دو متن مذکور، معنای دقیق‌‌تر واژه «تقوا» را که یکی از مهم‌‌ترین و پربسامد‌‌ترین واژه‌‌ها در متون اسلامی است، کشف کرده است. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌‌دهد خطبه متقین، علاوه بر اقتباس عالمانه‌ای كه از متن قرآن  دارد، در حقیقت مفسر آن است و معنای واژه «تقوا»، اجتناب از گناهان نیست؛ بلکه به معنای «تصدیق» است و این تصدیق درونی در افعال متقی در قالب ملكات و صفاتی ظهور پیدا می‌‌كند که به چنین شخصی «محسن» گویند.

واژگان کلیدی: بینامتنیت، نهج البلاغه، تقوا، احسان، تصدیق، صواب، اقتصاد.

  تأثيرپذيری مقامات عربی از سخنان امام علی عليه السلام؛ مطالعه موردی: مقامات حريری)

سميه حسنعليان۱   

  1. دانشيار زبان و ادبيات عربی دانشگاه اصفهان

ایمیل نویسنده مسئول: shassanalian@yahoo.com

نوع پذیرش: مقاله برگزیده برای چاپ

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.78

چكيده

بيشتر علمای عربی بر اهميت مقامات حريری برای تدريس لغت و تمرين انشا تأكيد كرده، آن را از نظر مضمون و محتوا ضعيف دانسته‌اند؛ چرا كه روح كديه و پستی را رواج می‌دهد.

از سوی ديگر تأثير متن ارزشمند نهج البلاغه و احاديث وارده از امام علی (ع) بر متون بعد از خود امری غير قابل انكار بوده و بر هيچ كس پوشيده نيست. از اين رهگذر مقاله حاضر به خوانش دقيق مقامات حريری پرداخته و اثر سخنان امام علی (ع) و به خصوص نهج البلاغه بر آن را بررسيده است. روش مورد استفاده توصيفی ـ تحليلی است و با نظر به رويكرد بينامتنيت در نقد ادبی صورت گرفته است كه متن حاضر را بازخوانشی از متون قبل يا هم‌دوره خود می‌داند. مهم‌ترين يافته‌های پژوهش بيانگر اين مطلب است كه بسياری از مفاهيم و ارزش‌های نهج البلاغه و ديگر بيانات حضرت علی (ع) در مقامات بازتاب يافته است و اگر چه موضوع كديه غالب بر مقامات حريری است ولی گاه وی از طريق بيان ضد ارزش‌ها و به تصوير كشيدن زشتی‌ها قصد آموزش اخلاقيات را دارد.

واژگان كليدی: ‌بينامتنيت، نهج البلاغه، مقامات حريری، مضمون.

 

 

مفهوم مدیریت از دیدگاه حضرت امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه

سید اسماعیل حسینی اجداد نیاکی۱، سهیلا گیاه بان۲ *

  1. دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان
  2. دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان

ایمیل نویسنده مسئول: soheylagiyahban@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.79

چکیده

با تعمق در مفاهیم اسلامی و با بررسی در مضامین نهج‌البلاغه بر این اصل دست خواهیم یافت که نگاه به مدیریت در اسلام تنها نگاهی مادی نیست و مدیران بیش از منافع مادی خویش باید به معنویات و خدمات دهی به عامه مردم بیاندیشند. بنابراین رفتار آن‌ها باید مطابق با عدالت علوی و با رعایت تمامی بایدها و نبایدهای تعریف شده در نظام اسلامی باشد. مدیریت در مکاتب اسلامی یک مسئولیت مهم است که هرکسی قادر به، برعهده گرفتن آن نمی‌باشد؛ مگر اینکه تقوای الهی پیشه کند و در هر شرایطی خود را برابر با اقشار مختلف بداند و هدفش ایجاد صلح و برابری و ایجاد آرامش در میان امت مسلمان باشد. در واقع با شادی مردم شاد و با اندوه آنان، اندوهناک باشد و تا برطرف کردن مشکلات همگان از پای ننشیند و پا پس نکشد؛ چرا که همگان چشم یاری به او بسته‌اند و باید به بهترین نحو وظیفه‌اش را انجام و ادای دِین نماید. از این رو جامعه‌ای به رونق و شکوفایی دست خواهد یافت که مدیران متعهدی داشته باشد. حال برآن شدیم مهمترین وظایف مدیران از منظر نهج‌البلاغه را بررسی نماییم تا مدیریت اسلامی را آینه‌ی تمام نمای عدالت در مسیر پرفراز و نشیب حیات بشری قراردهیم.

واژگان کلیدی: امام علی(علی)، نهجالبلاغه، مدیریت، عدالت، وظایف مدیران

 

 

 

مفهوم مدیریت از دیدگاه امام علی(ع)

سیده فاطمه حسینی ۱

  1. فارغ التحصیل مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق از پردیس فارابی دانشگاه تهران

ایمیل نویسنده مسئول: s.f.hosaini1392@gmail.com

نوع پذیرش: چکیده

کد پذیرش: Ac, CNL, 110.80

چکیده

یکی از مهمترین محورهای اداره جامعه نحوه مدیریت و رهبری آن است. منظور از مدیریت اسلامی آن نیست که همان مباحث کلاسیک و استاندارد غربی یا شرقی که در کتابها مطرح است با اضافات و تفسیر وتبدیلها ، با اضافه کردن حدیث یا آیه ای مطرح شود بلکه باید رازهای تازه ای با استفاده از منابع اسلامی گشوده شود و در این میان دریای نهج البلاغه و درهای ناسفته آن با توجه به حضور حضرت امیر (ع) در راس حکومت اسلامی و تصمیم‌گیری های ایشان در سطوح عالی اجرایی حکومت و جامعه، نقش ویژه ای دارد. در این ‌بین بررسی دیدگاه‌های بزرگان دین همانند امام علی (ع) می‌تواند اصول اولیه مدیریت و هم ویژگی‌های یک مدیر را برای ما روشن کرده و با به‌کارگیری آن جایگاه واقعی مدیران در جامعه تقویت گردد. روش پژوهش این مقاله به‌صورت توصیفی–تحلیلی-تاریخی است به‌نحوی‌که مفاهیم مدیریت در کلام امام علی (ع) بررسی و تحلیل قرارگرفته و به سؤالات مطروحه پاسخ‌داده‌شده، ۱۷ قاعده مدیریت از نامه های حضرت استخراج شده، شایسته‌سالاری و صفات مدیران شایسته بیان گردیده و در آخر نیز نتیجه گیری به عمل آمده است.

واژگان کلیدی: مدیریت اسلامی، مدیران، شایسته سالاری، امام علی (ع)، نهج البلاغه